synagogue in Humpolec

Synagoga w Humpolcu to dawna żydowska świątynia stojąca w miejscu, gdzie od XVIII wieku funkcjonowała lokalna gmina żydowska. Budynek znajduje się w czeskim mieście Humpolec, w kraju Wysoczyzna (Vysočina), i dziś stanowi jeden z nielicznych materialnych śladów po żydowskiej historii tego regionu.

Kiedy powstała synagoga w Humpolcu?

Pierwsze wzmianki o Żydach osiedlających się w Humpolcu sięgają 1681 roku. Wraz ze wzrostem liczebności społeczności oraz wprowadzeniem w 1726 roku przepisów nakazujących przenoszenie żydowskich mieszkańców poza centra miast, w Humpolcu ukształtowała się osobna dzielnica żydowska, wokół której później wzniesiono synagogę. Zgodę na budowę wydał w 1760 roku właściciel miejscowego majątku, a sama świątynia powstała w latach 1760–1762 w stylu barokowym.

Jak wyglądała pierwotna synagoga?

Pierwotny układ wnętrza odpowiadał tradycyjnym zasadom architektury synagogalnej – Aron ha-kodesz, czyli szafa na zwoje Tory, umieszczony był po wschodniej stronie sali. Charakterystycznym elementem było obniżenie posadzki przed świętym miejscem – zgodnie ze zwyczajem nawiązującym do słów psalmu o wołaniu „z głębokości” do Boga, wierni musieli zejść kilka stopni w dół, by znaleźć się bliżej Aronu.

Co zmieniło się w XIX wieku?

W drugiej połowie XIX wieku budynek przeszedł przebudowę w duchu neogotyckim. Zmieniono wygląd głównej sali modlitewnej oraz powiększono galerię przeznaczoną dla kobiet, co było typowym unowocześnieniem synagog w tamtym okresie w całej Europie Środkowej. W 1886 roku miasto nawiedził pożar, który poważnie zniszczył żydowską dzielnicę, w tym samą synagogę. Budynek odbudowano jednak na tym samym miejscu i w zbliżonym kształcie, dzięki czemu zachował swoją historyczną lokalizację i podstawowy plan.

Co stało się z synagogą po II wojnie światowej?

Losy budynku, podobnie jak wielu innych synagog w Europie Środkowej, były dramatyczne. Po wysiedleniu i eksterminacji żydowskich mieszkańców Humpolca podczas II wojny światowej świątynia została zdewastowana. Ponieważ przeżyło zaledwie kilka osób z lokalnej społeczności, gmina żydowska w Humpolcu nigdy nie została odbudowana, a synagoga utraciła swoją pierwotną funkcję religijną.

Jak wykorzystywany jest budynek dzisiaj?

Od 2000 roku synagoga w Humpolcu figuruje jako chroniony zabytek kultury. Obecnie budynek służy Kościołowi Czechosłowackiemu Husyckiemu, co oznacza, że mimo zmiany wyznania wciąż pełni funkcję sakralną – tyle że w ramach chrześcijańskiej wspólnoty religijnej, a nie żydowskiej. Taka transformacja jest stosunkowo częstym rozwiązaniem w przypadku dawnych synagog w Czechach, gdzie po Zagładzie zabrakło wiernych, by przywrócić ich pierwotne przeznaczenie.

Dlaczego warto odwiedzić synagogę w Humpolcu?

Dla odwiedzających Humpolec budynek synagogi to okazja, by zobaczyć rzadko spotykany przykład barokowej architektury sakralnej z elementami neogotyckimi, a przy tym poznać fragment lokalnej historii związanej z żydowską społecznością, która przez ponad dwieście lat współtworzyła życie miasta. To także punkt wyjścia do refleksji nad losem żydowskich gmin na Wysoczyźnie w XX wieku.

Najczęstsze pytania

Czy synagoga w Humpolcu jest nadal czynna jako miejsce kultu? Tak, choć nie w formie żydowskiej – budynek służy obecnie Kościołowi Czechosłowackiemu Husyckiemu.

Kiedy zbudowano synagogę w Humpolcu? W latach 1760–1762, w stylu barokowym, na podstawie zgody wydanej w 1760 roku.

Czy oryginalny budynek przetrwał do dziś w niezmienionej formie? Nie w pełni – po pożarze w 1886 roku synagogę odbudowano na tym samym miejscu, a wcześniej, w XIX wieku, przeszła też przebudowę neogotycką.