sv. Jan Nepomucký

Figura świętego Jana Nepomucena (czes. socha sv. Jana Nepomuckého) stoi w Rozkoši — dawnej wsi wcielonej dziś administracyjnie do Humpolca, miasta w kraju Wysoczyna we wschodnich Czechach. Barokowa rzeźba z pierwszej połowy XVIII wieku od trzystu lat patrzy na ruch przy drodze łączącej Humpolec z Havlíčkovým Brodem i jest jednym z tych drobnych zabytków przydrożnych, które łatwo przeoczyć, a które opowiadają sporo o dawnej pobożności ludowej na czeskiej wsi.

Gdzie dokładnie stoi figura?

Rzeźba znajduje się w miejscowości Rozkoš, leżącej około dwóch kilometrów na wschód od centrum Humpolca. Rozkoš była samodzielną wsią — pierwsza pisemna wzmianka o niej pochodzi z 1787 roku — a od 1 lipca 1960 roku stanowi część miasta Humpolec w powiecie Pelhřimov. To wyjaśnia, dlaczego w opisach można spotkać obie nazwy: lokalną (Rozkoš) i administracyjną (Humpolec) — chodzi o to samo miejsce. Figura stoi przy ruchliwym odcinku drogi wylotowej z Humpolca w kierunku Havlíčkova Brodu, w otoczeniu typowym dla podmiejskiej, częściowo już zabudowanej okolicy. Współrzędne miejsca to 49.5419981, 15.3881833.

Jak wygląda rzeźba i kiedy powstała?

To późnobarokowa figura wykuta w wapieniu, datowana na lata 20.–30. XVIII wieku. Święty przedstawiony jest w naturalnej wielkości, w typowym stroju kanonika, z biretem na głowie, trzymający w ramionach kamienny krucyfiks — to najbardziej rozpoznawalny atrybut ikonograficzny Jana Nepomucena w rzeźbie ludowej i kościelnej tego okresu. Postać ustawiono na wklęsło profilowanym cokole z granitu o wysokości około 120 centymetrów, co jest rozwiązaniem typowym dla przydrożnych figur świętych z epoki baroku w Czechach.

Jaki jest status ochrony i stan zabytku?

Figura jest chroniona prawnie jako zabytek kultury (kulturní památka) od 1958 roku. Z uwagi na wieloletnie oddziaływanie warunków atmosferycznych — kamień był mocno zwietrzały — rzeźbę poddano gruntownej renowacji w latach 2016–2017. Dzięki temu detale, takie jak fałdy szat czy rysy twarzy świętego, są dziś czytelniejsze niż jeszcze kilkanaście lat temu.

Dlaczego świętego Jana Nepomucena stawiano przy drogach?

Jan Nepomucen, czeski duchowny zamordowany w XIV wieku, stał się w krajach czeskich i sąsiednich jednym z najpopularniejszych świętych — patronem mostów, wód i tajemnicy spowiedzi, a z czasem także opiekunem podróżnych i ochroną przed powodzią. Stąd tysiące jego figur stojących przy mostach, rzekach i traktach w całej Europie Środkowej — stawiali je zarówno duchowni, jak i świeccy fundatorzy, często jako wotum lub prośbę o bezpieczną podróż. Figura w Rozkoši wpisuje się w ten sam nurt: chroniła (przynajmniej w zamyśle fundatorów) podróżnych korzystających z ważnego traktu między Humpolcem a Havlíčkovým Brodem.

Co warto zobaczyć w okolicy?

W lasach otaczających Rozkoš znajdują się ruiny zamku Orlík z wieżą widokową, popularny cel spacerów i krótkich wycieczek pieszych z Humpolca. Sam Humpolec, kilka minut jazdy od figury, oferuje historyczne centrum z rynkiem i kościołem, a okolica Wysoczyny to przede wszystkim spokojny, pagórkowaty krajobraz dobry na dłuższe piesze lub rowerowe wypady.

Najczęstsze pytania

Czy Rozkoš i Humpolec to to samo miejsce? Tak, w praktyce tak — Rozkoš to dawna wieś, od 1960 roku administracyjnie część miasta Humpolec, dlatego w różnych źródłach figura opisywana jest raz jako znajdująca się „w Rozkoši", raz „w Humpolcu".

Z jakiego okresu pochodzi figura? Z pierwszej połowy XVIII wieku, dokładniej z lat 20.–30. tego stulecia — to typowa późnobarokowa rzeźba przydrożna.

Czy figura jest zabytkiem chronionym prawnie? Tak, od 1958 roku jest wpisana na listę zabytków kultury (kulturní památka).

Czy figurę niedawno odnawiano? Tak, przeszła renowację w latach 2016–2017 z powodu znacznego zwietrzenia kamienia.

Czy warto zaplanować specjalny przystanek tylko dla tej figury? To raczej ciekawostka przy trasie niż samodzielny cel podróży — warto się przy niej zatrzymać, jadąc między Humpolcem a Havlíčkovým Brodem lub wybierając się na spacer do ruin Orlíka.