sv. Barbora

Kościół św. Barbary to jeden z najbardziej niezwykłych zabytków sakralnych regionu karwińskiego – a właściwie opowieść o dwóch kościołach pod tym samym wezwaniem, rozdzielonych niemal dwustuletnią historią i dramatem górniczego miasta. Znajduje się w dzielnicy Karwina-Łąki (Karviná-Louky), dawniej samodzielnej wsi Olszy nad Olzą, wchłoniętej później przez rozrastającą się Karwiną.

Jaka jest historia kościoła?

W miejscu dzisiejszej świątyni stał już około 1500 roku drewniany kościółek. Ze względu na częste wylewy pobliskiej rzeki i zły stan konstrukcji, w latach 1809–1818 wzniesiono w jego miejsce murowaną budowlę. Za autora projektu uznaje się Antonína Englischa z Opawy, architekta odpowiedzialnego za większość świątyń powstających wówczas na Śląsku Cieszyńskim. Kościół służył wiernym z Łąk i okolic przez niemal dwieście lat.

Dlaczego powstał nowy kościół?

Karwina to miasto górnicze, a wydobycie węgla kamiennego pod Łąkami doprowadziło do zapadania się gruntu. W latach 90. XX wieku zabytkowy, barokowy kościół zaczął się niebezpiecznie przechylać – podłoże pod nim straciło stabilność wskutek szkód górniczych. W 1995 roku budynek został wyłączony z użytku jako niebezpieczny dla wiernych. Cała wieś Łąki nad Olzą została w kolejnych latach niemal całkowicie zlikwidowana – zburzono domy, przesiedlono mieszkańców, krajobraz zamienił się w teren pogórniczy.

W odpowiedzi na tę stratę, w latach 2000–2001 wybudowano nowy Kościół św. Barbary, około 1,6 km na południe od starego. Projekt stworzył architekt Ladislav Mirta, nadając bryle budynku kształt łzy – symbol żalu mieszkańców po zniszczeniu ich rodzinnej wsi i krajobrazu, który zniknął pod ziemią razem z węglem.

Co warto zobaczyć?

Turystów przyciąga przede wszystkim niezwykła, symboliczna architektura nowej świątyni – opływowa, „łzowa" bryła, która wyraźnie odróżnia się od typowych, prostokątnych kościołów regionu. To rzadki przykład architektury sakralnej budowanej wprost jako pomnik pamięci utraconej społeczności. Warto też poznać historię starego kościoła i losy Łąk nad Olzą – opowieść o tym, jak przemysł wydobywczy potrafił dosłownie wymazać wieś z mapy, jest jedną z najbardziej wymownych w całym regionie Zaolzia.

Jak dotrzeć i kiedy przyjechać?

Karwina-Łąki leży w południowej części miasta, dobrze skomunikowanej z centrum Karwiny i pobliskim Czeskim Cieszynem. Miejsce najlepiej zwiedzać w ciągu dnia, kiedy bryła kościoła i otoczenie są dobrze widoczne; okolica nie jest typowo turystyczna, więc warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem innych zabytków sakralnych Karwiny, jak choćby kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego we Fryształcie.

Najczęstsze pytania

Czy stary kościół św. Barbary można jeszcze zwiedzać? Budynek został wyłączony z użytku w 1995 roku z powodu szkód górniczych i niestabilności gruntu – dostęp do wnętrza jest ograniczony, warto to sprawdzić na miejscu przed wizytą.

Dlaczego nowy kościół ma taki nietypowy kształt? Architekt Ladislav Mirta zaprojektował bryłę na wzór łzy, aby symbolicznie oddać smutek mieszkańców po utracie rodzinnej wsi Łąki nad Olzą, zniszczonej wskutek podziemnej eksploatacji węgla.

Jak daleko od siebie leżą oba kościoły? Nowy kościół znajduje się około 1,6 km na południe od starego, barokowego obiektu z lat 1809–1818.

Co stało się z mieszkańcami Łąk nad Olzą? Wieś, niegdyś samodzielna gmina, została w dużej mierze zlikwidowana wskutek szkód górniczych – domy wyburzono, a mieszkańców przesiedlono, co bezpośrednio doprowadziło do budowy nowego kościoła jako symbolu pamięci.