Church of the Exaltation of the Holy Cross in Fryštát

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego we Fryštácie to najstarszy zabytek architektoniczny na terenie Karwiny i jeden z najstarszych obiektów sakralnych na Śląsku Cieszyńskim po czeskiej stronie granicy. Kamienna, jednonawowa świątynia stoi w historycznej dzielnicy Fryštát, w powiecie karwińskim województwa morawsko-śląskiego, i od dziesięcioleci pozostaje pod ochroną konserwatorską jako zabytek kultury Republiki Czeskiej.

Kiedy powstał kościół?

Fundamenty obecnej budowli sięgają 1288 roku – wtedy książę cieszyński Mieszko I z dynastii Piastów wzniósł na tym miejscu zamek fryształcki, którego częścią składową była kaplica zamkowa. Z tamtego okresu pochodzi gotycka, kamienna bryła na planie krzyża łacińskiego, którą później wielokrotnie przebudowywano. Najstarsza zachowana wzmianka pisemna o świątyni pochodzi z 1376 roku, co czyni ją jednym z najdłużej udokumentowanych obiektów sakralnych w regionie.

Skąd wzięło się dzisiejsze wezwanie?

Pierwotnie kościół nosił wezwanie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, a nad głównym ołtarzem wisiał gotycki obraz maryjny malowany na desce. Na początku XIX wieku zastąpiono go wizerunkiem Krzyża Świętego, co dało początek obecnej nazwie – Podwyższenia Krzyża Świętego. Zmiana wezwania nie była jedynym momentem przełomowym w dziejach budowli: pod koniec XVIII wieku świątynię poważnie uszkodził pożar, w wyniku którego trzeba było rozebrać i odbudować niemal cały dach.

Co zachowało się z wystroju wnętrza?

Kolejne stulecia dobudowywały do gotyckiego rdzenia elementy renesansowe i barokowe, więc dziś kościół łączy w sobie kilka warstw stylowych. Najcenniejszym odkryciem konserwatorskim są gotyckie malowidła ścienne z XV wieku, odsłonięte w kaplicy Matki Bożej podczas prac poprzedzających odnowienie wnętrza w 2011 roku. Badania wykazały, że są to malowidła wykonane techniką „secco" – czyli nałożone na już wyschnięty tynk wapienny, w odróżnieniu od fresków malowanych na mokrym tynku. Odkrycie potwierdziło, że wnętrze kryło znacznie starszą dekorację, niż sugerowały późniejsze, barokowe przemalowania.

Dlaczego kościół uznaje się za najstarszy zabytek Karwiny?

Ciągłość istnienia od średniowiecznego zamku fryształckiego, udokumentowana wzmianką z 1376 roku i gotycką substancją murów, sprawia, że historycy architektury wskazują tę świątynię jako najstarszy zachowany obiekt budowlany na terenie całej Karwiny. Od 1958 roku kościół figuruje w rejestrze zabytków kultury Republiki Czeskiej, co zapewnia mu formalną ochronę konserwatorską.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi kościół? W dzielnicy Fryštát w Karwinie, w powiecie karwińskim województwa morawsko-śląskiego, w bezpośrednim sąsiedztwie dawnego zamku fryształckiego.

Jakie wezwanie nosił kościół pierwotnie? Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – dzisiejsze wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego pochodzi dopiero z początku XIX wieku.

Co jest najstarszym elementem budowli? Gotycka, kamienna bryła na planie krzyża łacińskiego z końca XIII wieku oraz odkryte w kaplicy Matki Bożej malowidła secco z XV wieku.

Czy kościół jest zabytkiem chronionym prawnie? Tak, od 1958 roku figuruje w rejestrze zabytków kultury Republiki Czeskiej.