Church of Saint Mark (Karviná-Fryštát)

Kościół św. Marka to niewielka, ale niezwykle burzliwa w swojej historii świątynia w zabytkowej dzielnicy Karwina-Fryštat, na Śląsku Cieszyńskim. Choć dziś pełni funkcję kościoła filialnego parafii karwińskiej, jego korzenie sięgają czasów reformacji i sporów wyznaniowych, które przez stulecia kształtowały ten region.

Skąd wzięła się ta świątynia?

Historia miejsca zaczyna się w drugiej połowie XVI wieku, gdy reformacja zyskiwała coraz szersze poparcie na Śląsku Cieszyńskim. Książę cieszyński Fryderyk Kazimierz, sam wyznania protestanckiego, sprowadził w 1568 roku do Fryštatu ewangelickiego duchownego Jakuba Preissa z Brzegu. Rok później, w 1569 roku, w pobliżu miejskich murów obronnych powstał drewniany kościół protestancki. Zbudowano go na terenie nowo założonego cmentarza, dlatego pełnił głównie funkcję świątyni pogrzebowej – stąd wzięła się jego dawna nazwa, „Kościół Pogrzebowy".

Dlaczego kościół zmienił właściciela?

Losy świątyni odwróciły się wraz z wydarzeniami wojny trzydziestoletniej. W 1627 roku wydano Odnowione Urządzenie Krajowe, które uznawało katolicyzm za jedyne dozwolone wyznanie na terenach habsburskich. W konsekwencji rok później, w 1628 roku, zamknięto wszystkie niekatolickie świątynie na Śląsku Cieszyńskim, w tym również fryštacki kościół pogrzebowy. Drewniana budowla przeszła w ręce katolików, a jej dni były policzone – w 1773 roku, mocno zniszczoną, ostatecznie rozebrano.

Jak powstał obecny budynek?

Nowy, murowany kościół wzniesiono w tym samym miejscu już rok później, w 1774 roku. Nie oznaczało to jednak spokojnego żywota – budowla wielokrotnie padała ofiarą klęsk żywiołowych. W 1781 roku poważnie uszkodził ją pożar, który naruszył statykę murów. Zaledwie pięć lat później, w 1786 roku, trzęsienie ziemi pozostawiło w ścianach głębokie pęknięcia. Kolejny pożar nawiedził świątynię w 1823 roku. W odpowiedzi na te zniszczenia, w latach 1823–1826 przeprowadzono gruntowną przebudowę w stylu klasycystycznym – sfinansował ją i nadzorował budowniczy Wawrzyniec Müller. To wtedy wieża kościoła zyskała dzisiejszy, podwyższony kształt zwieńczony cebulastym hełmem.

Co znajduje się we wnętrzu i wokół kościoła?

Wnętrze świątyni zdobi ołtarz oraz obraz przedstawiający św. Jana na pustyni, ufundowany przez hrabiego Henryka Larisch-Mönnicha. Nie brakuje też organów, a wśród wyposażenia szczególne miejsce zajmuje obraz św. Marka z 1863 roku, namalowany przez Gabriela Preissa – potomka tego samego rodu, z którego wywodził się pierwszy ewangelicki duszpasterz Fryštatu. Przed kościołem stoi kamienny krzyż z 1879 roku, który zastąpił starszy, drewniany krzyż, oraz figura św. Floriana z 1898 roku, przeniesiona tu z pobliskiego skrzyżowania i odrestaurowana w latach 2000–2014. Sam budynek przeszedł większy remont w latach 1996–1997.

Czy warto tu zajrzeć podczas zwiedzania Karwiny?

Kościół św. Marka jest swobodnie dostępny dla zwiedzających i stanowi ciekawy przystanek dla osób interesujących się historią religijną Śląska Cieszyńskiego. To rzadki przykład świątyni, która w ciągu kilkuset lat przeszła od protestanckiego kościoła cmentarnego, przez zniszczenia wojenne i żywiołowe, aż po dzisiejszy, klasycystyczny kształt. Zwiedzając Fryštat, warto zestawić tę niewielką, filialną świątynię z głównym kościołem parafialnym Podwyższenia Krzyża Świętego – razem opowiadają pełniejszą historię wyznaniowych przemian tego miasta.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się kościół św. Marka? W historycznej dzielnicy Karwina-Fryštat, w powiecie karwińskim województwa morawsko-śląskiego w Czechach.

Kiedy powstał obecny budynek kościoła? Murowany kościół, który stoi do dziś, wzniesiono w 1774 roku, na miejscu wcześniejszego drewnianego kościoła protestanckiego z 1569 roku.

Dlaczego kościół nazywano dawniej Kościołem Pogrzebowym? Ponieważ pierwotna, drewniana świątynia stała na terenie cmentarza i służyła głównie do odprawiania nabożeństw żałobnych.

Czy kościół można zwiedzać? Tak, świątynia jest swobodnie dostępna dla odwiedzających.

Jaki styl architektoniczny reprezentuje kościół? Obecny kształt, ukształtowany w wyniku przebudowy w latach 1823–1826, to architektura klasycystyczna, z charakterystyczną wieżą zwieńczoną cebulastym hełmem.