Kościół ewangelicki „Na Niwach“ w Czeskim Cieszynie

Kościół ewangelicki „Na Niwach" w Czeskim Cieszynie to luterańska świątynia pod wezwaniem Apostołów Piotra i Pawła, należąca do zboru Śląskiego Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania. Powstała w latach 30. XX wieku jako odpowiedź na potrzeby rosnącej społeczności ewangelickiej po drugiej stronie granicznej rzeki Olzy i do dziś pozostaje jednym z ważniejszych punktów sakralnych Zaolzia.

Skąd wzięła się ta świątynia?

Budowę kościoła zainicjował rozłam w miejscowym zborze ewangelickim, do którego doszło w 1926 roku. Część wiernych postanowiła wznieść własną świątynię w dzielnicy Niwy, stąd potoczna nazwa obiektu. Prace budowlane trwały w latach 1931–1932, a projekt przygotował architekt Edward David. Kościół ukończono jesienią 1932 roku. Po II wojnie światowej, mimo zmian politycznych i granicznych w regionie, świątynia zachowała ewangelicko-augsburski charakter — w dużej mierze dzięki staraniom ówczesnego proboszcza, księdza superintendenta Józefa Bergera, którego pamięci poświęcono w kościele okolicznościową tablicę. W latach 1995–2011 budynek był współużytkowany przez inny luterański zbór, co pokazuje, jak istotną rolę odgrywał w lokalnym życiu religijnym.

Co zobaczysz w środku i na zewnątrz?

Bryła kościoła zbudowana jest na planie greckiego krzyża, co nadaje wnętrzu przestronny, symetryczny charakter. Styl budowli łączy elementy neogotyckie z ówczesnym modernizmem — widać to zwłaszcza w ostrołukowym portalu głównego wejścia oraz w wysokich, potrójnych oknach zakończonych ostrym łukiem, które wpuszczają do wnętrza dużo naturalnego światła. Fasada ma ponad 24 metry szerokości, a górującą nad okolicą dominantą jest 50-metrowa wieża zwieńczona ostrosłupowym dachem — widoczna z wielu punktów Czeskiego Cieszyna.

Wewnątrz uwagę przyciąga ołtarz autorstwa Henryka Nitry, stanowiący główny akcent artystyczny świątyni. Ambona umieszczona jest nietypowo, na tzw. pawłaczy (balkonie) po lewej stronie nawy, co jest rozwiązaniem rzadziej spotykanym w kościołach tego okresu. W przestrzeni kościoła znajduje się też wspomniana tablica pamiątkowa poświęcona ks. Józefowi Bergerowi, przypominająca o roli duchownego w zachowaniu tożsamości zboru po wojnie.

Jak dotrzeć na miejsce?

Kościół znajduje się w Czeskim Cieszynie, w kraju morawsko-śląskim, po czeskiej stronie granicy wyznaczonej przez rzekę Olzę. Współrzędne obiektu to 49,7418 N, 18,6264 E, co ułatwia nawigację samochodową lub pieszą z centrum miasta. Czeski Cieszyn sąsiaduje bezpośrednio z polskim Cieszynem — most graniczny na Olzie pozwala dotrzeć na miejsce spacerem w kilkanaście minut od polskiej starówki. Dla podróżujących pociągiem lub autobusem dostępne jest połączenie do dworca w Czeskim Cieszynie, skąd do kościoła prowadzi krótki spacer przez dzielnicę Niwy.

Kiedy warto przyjechać?

Kościół „Na Niwach" najlepiej zwiedzać przy okazji spaceru po obu częściach dawnego Cieszyna — polskiej i czeskiej. Warto sprawdzić przed wizytą godziny nabożeństw lub otwarcia, ponieważ jako czynny obiekt sakralny nie zawsze jest dostępny do swobodnego zwiedzania poza mszami i wydarzeniami zborowymi. Okolica dzielnicy Niwy jest przyjemna do zwiedzania wiosną i latem, gdy dłuższe dni pozwalają połączyć wizytę z dłuższym spacerem po Zaolziu.

Najczęstsze pytania

Jakiego wyznania jest kościół „Na Niwach"? To świątynia luterańska, użytkowana przez zbór Śląskiego Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania w Czeskim Cieszynie.

Kiedy zbudowano kościół? Budowę prowadzono w latach 1931–1932 według projektu architekta Edwarda Davida, a świątynię ukończono jesienią 1932 roku.

Dlaczego kościół powstał właśnie w tym miejscu? Bezpośrednią przyczyną był rozłam w miejscowym zborze ewangelickim w 1926 roku — część wiernych zbudowała własną świątynię w dzielnicy Niwy.

Co jest charakterystyczne dla architektury budynku? Plan w kształcie greckiego krzyża, neogotycko-modernistyczny styl, 50-metrowa wieża oraz ostrołukowe okna i portal wejściowy.