Tvrz Malešov

Tvrz Malešov to gotycka warownia stojąca na skalistym cyplu w północno-zachodniej części wsi Malešov, kilka kilometrów od Kutnej Hory w środkowych Czechach. Miejscowość Týniště, z którą kojarzone jest to miejsce, to jedna z części składowych gminy Malešov – stąd tvrz bywa też opisywana jako obiekt „przy Týniště".

Kiedy powstała warownia i kto ją zbudował?

Pierwsza wzmianka o dworze w tym miejscu pochodzi z 1303 roku, kiedy władał nim Přibyslav z Malešova. Właściwą murowaną tvrz wzniesiono w pierwszej połowie XIV wieku – według części źródeł dokończyli ją zamożni mieszczanie kutnohorscy z rodu Ruthardů, którzy później przyjęli przydomek „z Malešova". Pierwotnie był to czteropiętrowy mieszkalny donżon z drewnianymi stropami, wzmocniony okrągłymi basztami w narożnikach: w północno-wschodniej mieściła się studnia, w południowo-zachodniej – więzienie. Całość otaczała palisada o zmiennej wysokości.

Jak zmieniali się właściciele i jaką rolę odegrała warownia w wojnach husyckich?

W 1359 roku dobra przejął klasztor sedlecki, a na początku XV wieku wróciły w ręce Ruthardů. W 1411 roku tvrz należała do Martina Kladného z Těchovic. Podczas wojen husyckich, w 1421 roku, warownię oblegali husyci, a trzy lata później, 7 czerwca 1424 roku, w pobliskiej okolicy – przy stawie Prosík, około dwóch kilometrów na południe – rozegrała się bitwa pod Malešovem, w której wojska Jana Žižki pokonały panów utrakwistycznej szlachty. Miejsce upamiętnia dziś kamienna tablica. W 1472 roku tvrz przetrwała także oblężenie wojsk węgierskich. Kolejni właściciele zmieniali się przez stulecia: w latach 1525–1535 dobra należały do rodu Hášů, w 1576 roku do Jiřího Voděradského, po bitwie na Białej Górze majątek kilkukrotnie zmieniał panów, a od 1666 roku należał do rodu Šporków, znanego z generałów w służbie cesarskiej. W 1710 roku majątek przeszedł na ród Ostein, w którego rękach pozostawał przez cały XIX wiek.

Jak zmieniała się architektura tvrze na przestrzeni wieków?

W XV i XVI wieku dobudowano sklepienia, wstawiono renesansowe okna i wzniesiono nowy budynek mieszkalny na północ od wieży. W XVII wieku część fosy zasypano, dodano zabudowania gospodarcze, a drewniany most zastąpiono kamiennym. Na przełomie lat 1824–1827 dziedziniec ujednolicono w stylu empirowym, a samą wieżę zamieniono na spichlerz, nakrywając ją barokowym hełmem z latarnią. Do połowy XIX wieku zawaliła się południowo-zachodnia baszta – w jej miejsce postawiono zwykły mur.

Co działo się z tvrzą w XX wieku i jak wygląda dzisiaj?

Funkcję spichlerza wieża pełniła aż do 1980 roku. Pięć lat później obiekt przejął miejscowy komitet narodowy, jednak żaden z planowanych sposobów zagospodarowania nie doczekał się realizacji. W 2002 roku tvrz trafiła w ręce prywatnego właściciela, który rozpoczął wieloletnią, gruntowną rekonstrukcję przywracającą jej wygląd z okresu późnego gotyku – prace trwały do 2017 roku. Obecnie warownia funkcjonuje jako obiekt ratowany i udostępniany społecznie: organizowane są tu m.in. doroczne widowisko „Dobývání Malešova" nawiązujące do historycznych oblężeń, jarmark adwentowy oraz imprezy prywatne, w tym wesela. Zwiedzanie poza sezonem odbywa się po wcześniejszym umówieniu z przewodnikiem.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się tvrz Malešov? Na skalistym cyplu w północno-zachodniej części wsi Malešov, w gminie o tej samej nazwie, w powiecie Kutná Hora w środkowych Czechach. Týniště, z którym kojarzone jest to miejsce, to jedna z części składowych tej gminy.

Kiedy powstała warownia? Pierwsza wzmianka o dworze pochodzi z 1303 roku, a murowaną tvrz wzniesiono w pierwszej połowie XIV wieku.

Jaki związek ma to miejsce z husytami? W 1421 roku warownię oblegali husyci, a w 1424 roku w pobliżu, przy stawie Prosík, rozegrała się bitwa pod Malešovem, w której wojska Jana Žižki odniosły zwycięstwo.

Czy tvrz Malešov jest dziś dostępna dla zwiedzających? Tak, choć nie jest to obiekt z regularnymi godzinami otwarcia – zwiedzanie poza sezonem odbywa się po wcześniejszym umówieniu, a warownia gości też cykliczne wydarzenia, jak doroczne widowisko historyczne czy jarmark adwentowy.

Jak długo trwała ostatnia rekonstrukcja tvrze? Po przejęciu przez prywatnego właściciela w 2002 roku prace nad przywróceniem wyglądu z okresu późnego gotyku trwały do 2017 roku.