František Josef I.

František Josef I. to niewielki pomnik pamiątkowy w Kutnej Horze, wzniesiony w 1888 roku na cześć 40. rocznicy panowania cesarza austriackiego Franciszka Józefa I. Stoi w parku przy bocznym wejściu do dawnego kolegium jezuickiego, w pobliżu ulicy Smíškovej, i choć rozmiarami nie przypomina okazałych pomników władców, jego historia łączy w sobie wątki architektury sakralnej, XIX-wiecznego kultu monarchii i XX-wiecznych przemian politycznych.

Jak dotrzeć?

Pomnik znajduje się w centralnej części Kutnej Hory, w niewielkim parku przy bocznym wejściu do budynku dawnego kolegium jezuickiego, niedaleko ulicy Smíškovej. To lokalizacja dogodna do zwiedzania pieszo — w promieniu kilkuset metrów znajdują się inne najważniejsze zabytki miasta, w tym katedra św. Barbary, z którą pomnik jest bezpośrednio powiązany historycznie. Kutná Hora leży około godziny drogi na wschód od Pragi, co czyni ją popularnym celem jednodniowych wycieczek.

Skąd wziął się ten pomnik?

Inicjatorem powstania pomnika była miejscowa szkoła rolnicza, która w 1888 roku postanowiła upamiętnić 40-lecie panowania Franciszka Józefa I na tronie austro-węgierskim. Zamiast klasycznej rzeźby czy popiersia, do budowy wykorzystano oryginalne gotyckie elementy dekoracyjne — tzw. fiale, czyli zwieńczenia szczytowe filarów — zdjęte podczas trwającej wówczas restauracji pobliskiego kościoła (katedry) św. Barbary. Fiale ustawiono na niskim, murowanym z cegły cokole, tworząc w ten sposób oryginalną kompozycję łączącą średniowieczny detal architektoniczny z nowożytnym kultem panującego. Na przedniej ścianie cokołu umieszczono wówczas tablicę pamiątkową z tekstem upamiętniającym rocznicę panowania cesarza.

Co ciekawe, sam Franciszek Józef I odwiedził Kutną Horę dopiero 21 czerwca 1906 roku — niemal dwie dekady po tym, jak w mieście stanął poświęcony mu pomnik.

Co przetrwało, a co zniknęło?

Po powstaniu niepodległej Czechosłowacji w 1918 roku tablica pamiątkowa z przedniej strony cokołu, jednoznacznie kojarzona z habsburską monarchią, została usunięta — nowe władze republikańskie nie miały interesu w utrzymywaniu symboli dawnego panowania. Sam pomnik, a więc gotyckie fiale osadzone na cokole, pozostał jednak na swoim pierwotnym miejscu i przetrwał kolejne dziesięciolecia, w tym okres powojenny, kiedy wiele podobnych obiektów związanych z monarchią habsburską usuwano z przestrzeni publicznej w całej Czechosłowacji.

W 2011 roku pomnik przeszedł gruntowną rekonstrukcję, przeprowadzoną razem z innymi zabytkowymi obiektami małej architektury w Kutnej Horze. Dzięki temu dziś można oglądać go w stanie zbliżonym do pierwotnego — z zachowanym gotyckim detalem kamieniarskim, choć już bez XIX-wiecznej tablicy pamiątkowej.

Dlaczego warto się zatrzymać?

Pomnik Franciszka Józefa I to przykład tego, jak drobne, łatwe do przeoczenia obiekty miejskiej przestrzeni potrafią opowiadać wielowarstwową historię — od gotyckiej przebudowy katedry św. Barbary, przez XIX-wieczny kult monarchii habsburskiej, aż po polityczne rozliczenia z tą monarchią po 1918 roku. To dobry przystanek dla osób zwiedzających Kutną Horę, które chcą zobaczyć coś więcej niż tylko główne atrakcje turystyczne miasta, wpisanego na listę UNESCO.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał pomnik Franciszka Józefa I w Kutnej Horze? W 1888 roku, z okazji 40. rocznicy objęcia tronu przez cesarza austriackiego Franciszka Józefa I.

Z czego wykonano pomnik? Z oryginalnych gotyckich fiali (zwieńczeń filarów), zdjętych podczas restauracji kościoła św. Barbary, ustawionych na niskim ceglanym cokole.

Czy pomnik był kiedyś niszczony lub usuwany? Sama konstrukcja pozostała na miejscu, jednak tablicę pamiątkową z przedniej ściany cokołu usunięto po powstaniu Czechosłowacji w 1918 roku.

Czy pomnik jest dziś odnowiony? Tak — w 2011 roku przeszedł rekonstrukcję razem z innymi zabytkami małej architektury Kutnej Hory.

Gdzie dokładnie się znajduje? W parku przy bocznym wejściu do dawnego kolegium jezuickiego, w pobliżu ulicy Smíškovej w centrum Kutnej Hory.