Statue of Tomáš Garrigue Masaryk in Kutná Hora

Pomnik Tomáša Garrigue Masaryka w Kutnej Horze stoi na Havlíčkovym náměstí, tuż przed wejściem do Włoskiego Dworu (Vlašský dvůr) – dawnej mennicy królewskiej i jednej z najważniejszych zabytkowych budowli miasta. Brązowa figura pierwszego prezydenta Czechosłowacji ma za sobą burzliwą historię: była dwukrotnie usuwana i niszczona, i dwukrotnie odbudowywana, zanim w obecnej formie stanęła na stałe w 1991 roku.

Kto zaprojektował pomnik?

Autorem rzeźby jest czeski rzeźbiarz Karel Dvořák, a architektoniczną oprawę pomnika zaprojektował Pavel Janák – jeden z czołowych przedstawicieli czeskiego kubizmu i funkcjonalizmu w architekturze. Ich wspólne dzieło odsłonięto uroczyście 27 października 1938 roku, w przededniu dwudziestej rocznicy powstania niepodległej Czechosłowacji.

Dlaczego pomnik był usuwany?

Losy pomnika odzwierciedlają burzliwą historię Czech w XX wieku. W nocy z 18 na 19 czerwca 1940 roku, w czasie niemieckiej okupacji, figurę zdemontowano – władze okupacyjne nie tolerowały upamiętnień symbolu niepodległej republiki. W lipcu 1942 roku brązowy odlew przetopiono, najprawdopodobniej na potrzeby przemysłu wojennego.

Po wojnie, dzięki staraniom ewangelickiego duchownego Jana Dusa, pomnik odbudowano i ponownie odsłonięto dokładnie w rocznicę pierwszego odsłonięcia – 27 października 1948 roku. Ta wersja przetrwała jednak tylko do końca lat pięćdziesiątych: w dniach 14–18 stycznia 1959 roku komunistyczne władze usunęły pomnik po raz drugi, a samą figurę przetopiono w latach 1964–1965. Masaryk jako symbol przedwojennej demokracji nie pasował do oficjalnej narracji tamtego okresu.

Kiedy pomnik wrócił na swoje miejsce?

Trzecia, obecna wersja pomnika powstała dopiero po aksamitnej rewolucji. Rzeźbę odtworzyli Miloslav Smrkovský i Petr Krámek, a uroczyste odsłonięcie odbyło się 27 października 1991 roku – ponownie w symbolicznym terminie związanym z rocznicą powstania Czechosłowacji. Aktu odsłonięcia dokonał ówczesny burmistrz Kutnej Hory, Jaroslav Benda.

Co znajduje się na cokole?

Na przedniej ścianie cokołu widnieje napis upamiętniający historię monumentu: informację o budowie pomnika z inicjatywy obywatelskiego komitetu, a także wzmianki o kolejnych zniszczeniach (1942, 1959) i odbudowach (1948, 1991). Taki zapis czyni z pomnika nie tylko hołd dla Masaryka, lecz również świadectwo losów pamięci historycznej w Czechach – pokazuje, jak zmieniające się władze polityczne różnie traktowały symbole niepodległości.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Monument znajduje się w centrum Kutnej Hory, na Havlíčkovym náměstí, bezpośrednio przy wejściu do kompleksu Vlašského dvora – dawnej siedziby królewskiej mennicy, gdzie od XIV wieku bito czeskie grosze praskie. Sąsiedztwo tych dwóch obiektów – średniowiecznego zabytku i XX-wiecznego pomnika – tworzy interesujący kontrast historyczny w samym sercu miasta.

Najczęstsze pytania

Kim był Tomáš Garrigue Masaryk? Tomáš Garrigue Masaryk (1850–1937) był filozofem, socjologiem i politykiem, pierwszym prezydentem niepodległej Czechosłowacji, wybieranym na ten urząd czterokrotnie w latach 1918–1935. Powszechnie nazywany jest „tatíčkem Masarykiem" i uznawany za jednego z ojców założycieli nowoczesnego państwa czeskiego.

Czy pomnik w Kutnej Horze jest oryginałem z 1938 roku? Nie. Obecna figura pochodzi z 1991 roku i jest trzecią z kolei wersją pomnika – dwie wcześniejsze zostały zniszczone przez kolejne reżimy totalitarne (nazistowski i komunistyczny).

Gdzie w Kutnej Horze stoi pomnik Masaryka? Na Havlíčkovym náměstí, tuż przed wejściem do Vlašského dvora, w centrum historycznej części miasta.

Kto zaprojektował pomnik? Rzeźbiarz Karel Dvořák i architekt Pavel Janák, autorzy pierwotnej wersji z 1938 roku. Powojenne odlewy wykonali inni twórcy, ale kompozycja pozostała wierna oryginałowi.