Stolperstein dedicated to José Bello Sánchez

Stolperstein poświęcony José Bello Sánchezowi to niewielki mosiężny „kamień pamięci” wmurowany w chodnik przy Calle Ponzano w Madrycie, upamiętniający jednego z mieszkańców miasta deportowanych do nazistowskiego obozu koncentracyjnego.

Czym jest Stolperstein?

Stolpersteine, czyli „kamienie potknięcia”, to ogólnoeuropejski projekt niemieckiego artysty Guntera Demniga, zapoczątkowany w 1997 roku. Polega na wmurowywaniu w chodnik niewielkich kostek brukowych pokrytych mosiężną płytką, umieszczanych przed ostatnim dobrowolnie wybranym miejscem zamieszkania ofiary prześladowań nazistowskich. Zamiast tradycyjnego pomnika w jednym miejscu, kamienie rozproszone są po całym mieście — dzięki temu historia wraca tam, gdzie faktycznie się rozegrała, czyli do codziennej przestrzeni miejskiej. W Madrycie pierwsze kamienie odsłonięto w kwietniu 2019 roku, a jeden z nich poświęcony jest José Bello Sánchezowi.

Kim był José Bello Sánchez?

José Bello Sánchez urodził się 9 września 1915 roku w Madrycie. Po zakończeniu hiszpańskiej wojny domowej w 1939 roku, podobnie jak setki tysięcy republikanów, opuścił kraj i trafił do Francji. Tam, w czasie II wojny światowej, dostał się w ręce Niemców i był przetrzymywany w obozie jenieckim Stalag XI-B w Fallingbostel. W 1940 roku został deportowany do obozu koncentracyjnego Mauthausen w Austrii, gdzie nadano mu numer więźniarski 4301. Losy hiszpańskich republikanów w Mauthausen są dziś dobrze udokumentowanym rozdziałem historii — trafiła tam jedna z największych grup obcokrajowców w tym obozie, głównie byli żołnierze republikańscy internowani wcześniej we Francji.

Gdzie znajduje się kamień i jak go znaleźć?

Kamień wmurowany jest w chodnik przy Calle Ponzano 44, w dzielnicy Chamberí — jednej z bardziej eleganckich i tętniących życiem części Madrytu, znanej dziś z licznych barów i kameralnych restauracji. To właśnie pod tym adresem José Bello Sánchez mieszkał przed wyjazdem z Hiszpanii. Kamień jest jednym z ponad 450 Stolpersteinów rozsianych po różnych dzielnicach miasta, upamiętniających mieszkańców Madrytu deportowanych do nazistowskich obozów.

Co zobaczysz na miejscu?

Sam kamień to niewielka, wielkości pojedynczej kostki brukowej, mosiężna płytka wtopiona w powierzchnię chodnika. Wygrawerowano na niej imię i nazwisko, rok urodzenia, informację o deportacji, nazwę obozu koncentracyjnego oraz — jeśli jest znany — dalszy los ofiary. Kamień łatwo przeoczyć, spacerując ulicą w pośpiechu — trzeba dosłownie spojrzeć pod nogi, co jest zresztą zamierzonym efektem tego rodzaju upamiętnienia.

Kiedy odsłonięto kamień?

Kamień José Bello Sáncheza odsłonięto 26 kwietnia 2019 roku, podczas ceremonii instalacji pierwszych Stolpersteinów w Madrycie. W wydarzeniu uczestniczył prawnuk upamiętnionego, co nadało ceremonii osobisty, rodzinny wymiar.

Najczęstsze pytania

Czy Stolpersteiny to klasyczne pomniki? Nie — to skromne, wtopione w chodnik płytki, które nie rzucają się w oczy z daleka. Ich siła tkwi w rozproszeniu po mieście i w bezpośrednim związku z konkretnym adresem i konkretną osobą.

Kto stoi za projektem kamieni pamięci? Cały projekt prowadzi od 1997 roku niemiecki artysta Gunter Demnig. Obejmuje on dziś dziesiątki tysięcy kamieni w wielu krajach Europy; w Madrycie pierwsze pojawiły się w 2019 roku.

Czy warto zaplanować osobną wizytę przy tym adresie? To miejsce pamięci, a nie klasyczna atrakcja turystyczna — warto je odwiedzić przy okazji spaceru po dzielnicy Chamberí, zwłaszcza jeśli interesuje was historia XX wieku i losy hiszpańskich republikanów.

Czy w Madrycie są inne podobne kamienie? Tak, w mieście znajduje się ponad 450 Stolpersteinów w różnych dzielnicach, każdy poświęcony innej ofierze nazistowskich prześladowań.