Stolperstein dedicated to Antonio Ortíz Crespo

Stolperstein dedicated to Antonio Ortíz Crespo to kamień pamięci wmurowany w chodnik w dzielnicy Chamberí w Madrycie. Przypomina o Antonio Ortiz Crespo, hiszpańskim republikaninie zamordowanym przez nazistów podczas II wojny światowej.

Co to jest ten kamień pamięci?

Stolperstein, po polsku „kamień, o który się potyka", to niewielka kostka brukowa z mosiężną płytką, którą wmurowuje się w miejscu ostatniego adresu ofiary prześladowań nazistowskich. Projekt zapoczątkował w 1997 roku niemiecki artysta Gunter Demnig, a dziś ponad 100 tysięcy takich kamieni leży w chodnikach ponad 20 krajów Europy. W Madrycie pierwsze Stolpersteine Demnig ułożył osobiście w kwietniu 2019 roku, nazywając ten gest „rytuałem szacunku dla ofiar". Kamień poświęcony Antonio Ortiz Crespo powstał kilka lat później, 28 kwietnia 2023 roku, kiedy w dzielnicy Chamberí ułożono jednocześnie sześć takich kamieni.

Kto był Antonio Ortiz Crespo?

Antonio Ortiz Crespo i jego brat Gonzalo byli hiszpańskimi republikanami, którzy po zakończeniu wojny domowej znaleźli się we Francji. Zostali zatrzymani na plaży w Dunkierce i deportowani do nazistowskiego obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen, gdzie zginęli w 1941 roku. Według relacji jednego ze współwięźniów obaj bracia rzucili się na elektryczne ogrodzenie obozu — choć historycy zwracają uwagę, że wiarygodność tego świadectwa nie jest w pełni potwierdzona. W symbolicznym geście pod kamieniami poświęconymi braciom umieszczono piasek z plaży w Dunkierce, miejsca ich aresztowania. Wraz z braćmi Ortiz Crespo tego dnia upamiętniono również Valentína Fouce Llanę, Fernando Salcedo Rabanaque, Mariano Expósito Garrido oraz Karla Frommknechta — kolejne ofiary deportacji do obozów nazistowskich związane z Madrytem.

Jak dotrzeć?

Kamień znajduje się w dzielnicy Chamberí, jednej z najbardziej reprezentacyjnych i spokojnych części centrum Madrytu, dobrze skomunikowanej metrem (stacje takie jak Iglesia, Gregorio Marañón czy Rubén Darío) oraz autobusami miejskimi. Sześć Stolpersteine ułożonych w kwietniu 2023 roku rozmieszczono na kilku ulicach Chamberí — przy Calle Espronceda, Paseo General Martínez Campos i Calle Viriato — więc warto zaplanować krótki spacer po okolicy, by zobaczyć więcej niż jeden kamień pamięci. Współrzędne konkretnego kamienia to 40.440528, -3.695909.

Co zobaczysz na miejscu?

Sam Stolperstein to niewielka, dziesięciocentymetrowa kostka brukowa z błyszczącą mosiężną płytką, wtopiona w powierzchnię chodnika przed budynkiem. Na płytce wygrawerowane jest imię i nazwisko ofiary, rok urodzenia, informacja o deportacji oraz miejsce i rok śmierci. To skromny, ale poruszający pomnik — łatwo przejść obok niego bez zauważenia, co jest zresztą częścią idei projektu: przechodnie mają się na chwilę zatrzymać i „potknąć" myślą o historii.

Kiedy przyjechać?

Kamień pamięci można odwiedzić w każdej chwili, przez cały rok — to element chodnika, dostępny 24 godziny na dobę. Najlepsze światło do jego obejrzenia i sfotografowania jest w godzinach porannych lub późnym popołudniem, kiedy słońce nie stoi w zenicie. Chamberí to też dzielnica warta zwiedzania samej dla siebie, z kawiarniami i sklepami, więc odwiedziny można połączyć ze spokojnym spacerem po okolicy.

Najczęstsze pytania

Czym różni się Stolperstein od klasycznego pomnika? Stolperstein nie stoi w formie monumentu, lecz jest wtopiony w chodnik przed budynkiem związanym z ofiarą — zwykle jej ostatnim miejscem zamieszkania przed deportacją.

Czy wstęp jest płatny? Nie, kamień znajduje się w przestrzeni publicznej i można go zobaczyć bezpłatnie w każdej chwili.

Czy w okolicy jest więcej takich kamieni? Tak, w kwietniu 2023 roku w Chamberí ułożono jednocześnie sześć Stolpersteine, w tym również dla brata Antonia, Gonzalo Ortiz Crespo.

Kto stworzył projekt Stolpersteine? Autorem projektu jest niemiecki artysta Gunter Demnig, który zapoczątkował go w 1997 roku; do dziś w Europie ułożono ponad 100 tysięcy takich kamieni pamięci.