Statue of Gabriel in Telč

Figura archanioła Gabriela stoi na samym końcu ścieżki Na Dlážkách w Telczu, na Starym Mieście (Staré Město), tuż przy bramie prowadzącej na przykościelny cmentarz. Razem z sąsiadującą figurą Matki Bożej tworzy dwuosobową kompozycję Zwiastowania – ostatni akcent całego ciągu barokowych rzeźb prowadzącego od grobli w stronę kościoła Nawiedzenia Panny Marii.

Gdzie dokładnie stoi ta figura?

Rzeźba zamyka trasę spacerową Na Dlážkách, biegnącą wzdłuż brzegu Stawu Staromiejskiego, i stoi po prawej stronie kompozycji – po lewej znajduje się towarzysząca jej figura Marii. Obie postacie ustawiono naprzeciw siebie, tuż przed bramą cmentarną, jako ostatni punkt alejki przed wejściem na teren przykościelny.

Jaką rolę pełni ta postać w scenie Zwiastowania?

Gabriel przedstawiony jest jako niebiański posłaniec – to on, według opisu biblijnego, przynosi Marii wieść o narodzinach Chrystusa. W barokowej rzeźbie sakralnej archanioł w tej scenie zwykle ukazywany jest w geście zwrócenia się ku Marii, z uniesioną dłonią oznajmiającą przybycie z niebiańskim poselstwem – tak właśnie odczytuje się ustawienie obu figur na końcu trasy Na Dlážkách, zwróconych twarzami ku sobie.

Jak wygląda cokół figury?

Postać Gabriela spoczywa na prostym, prostokątnym cokole o lekko zwężającym się ku górze trzonie i profilowanej podstawie, zwieńczonym profilowanym, wysuniętym gzymsem – ten sam typ postumentu zastosowano przy wszystkich pozostałych rzeźbach tej samej trasy, co nadaje całemu założeniu spójny, jednolity charakter.

Kto wykonał tę rzeźbę?

Cały zespół siedmiu–dziewięciu barokowych figur wzdłuż Na Dlážkách, w tym para Zwiastowania zamykająca trasę, powstał w latach 1742–1749 z inicjatywy rzeźbiarza Kašpara Obera, pochodzącego z Kostelca (Questenberg). Badacze wiążą fundację całego założenia z miejscową bracią mieszczańską czczącą Oczyszczenie Marii Panny, działającą pod duchową opieką jezuitów.

Jaką funkcję pełniła cała trasa rzeźb?

Ciąg figur wzdłuż Na Dlážkách miał charakter „świętej drogi" – szeregu wizerunków świętych, które stopniowo przygotowywały pielgrzyma zmierzającego do kościoła na modlitwę i refleksję. Wzdłuż trasy stoją m.in. Anioł Stróż, archanioł Michał, święty Jan Nepomucen oraz archanioł Rafał, a całość zamyka właśnie podwójna grupa Zwiastowania – Gabriel i Maria – tuż przy wejściu na cmentarz. Sama ścieżka została wybrukowana w latach 1798–1810 z inicjatywy szpitalnego kapelana Ignáca Chornitzera, który kazał ułożyć ją z prostokątnych, wielkoformatowych płyt kamiennych – stąd wzięła się jej nazwa (dlažba to po czesku bruk).

Co znajduje się dalej, za bramą cmentarną?

Za figurą Gabriela rozciąga się przykościelny cmentarz z nagrobkami sięgającymi XVI wieku oraz kaplicą świętego Rocha z 1652 roku. Sam kościół Nawiedzenia Panny Marii, do którego prowadzi cała trasa, ma tradycję sięgającą 1099 roku i zachował elementy gotyckie sprzed 1386 roku.

Najczęstsze pytania

Dlaczego archanioł Gabriel stoi akurat obok figury Marii? Obie rzeźby tworzą razem scenę Zwiastowania – biblijny moment, w którym Gabriel oznajmia Marii wieść o poczęciu Chrystusa. Ustawiono je naprzeciw siebie po dwóch stronach ścieżki, tak by tworzyły jedną, czytelną kompozycję.

Kto wykonał figurę? Kašpar Ober, rzeźbiarz odpowiedzialny za cały zespół barokowych rzeźb wzdłuż ścieżki Na Dlážkách, powstałych w latach 1742–1749.

Jak dotrzeć do figury? Idąc pieszo ścieżką Na Dlážkách wzdłuż Stawu Staromiejskiego od strony grobli w kierunku Starego Miasta – figura Gabriela stoi na samym końcu trasy, tuż przed bramą cmentarną, po prawej stronie.

Czy to jedyna figura Gabriela w Telczu? Wśród rzeźb na trasie Na Dlážkách archanioł Gabriel pojawia się tu jako część pary Zwiastowania – to inna postać niż stojący osobno na tej samej trasie archanioł Rafał czy archanioł Michał, każdy z nich ma własny, odrębny cokół.

Czy warto zobaczyć tylko tę figurę, czy całą trasę? Figura Gabriela ma sens przede wszystkim jako część zamykającej scenę Zwiastowania – spacer od grobli, z zatrzymaniem się przy każdej z wcześniejszych figur, zajmuje 20–30 minut i pozwala zrozumieć zamysł całego założenia jako „świętej drogi" do kościoła.