Statue of Alois Jirásek, Prague

Pomnik Aloise Jiráska to brązowa rzeźba stojąca na Jiráskově náměstí w praskim Nowym Mieście, w niewielkim skwerze tuż przed kamienicą, w której pisarz spędził ostatnie lata życia. To jeden z tych praskich pomników, które łatwo minąć bez świadomości, kim był przedstawiony na nim człowiek — a szkoda, bo Jirásek należy do postaci, które ukształtowały czeską wyobraźnię narodową bardziej niż niejeden polityk.

Kto to jest Alois Jirásek i dlaczego ma pomnik w centrum Pragi?

Alois Jirásek (1851–1930) urodził się w Hronovie, niewielkim mieście w północno-wschodnich Czechach, a większość dorosłego życia spędził właśnie w Pradze. Był pisarzem, dramaturgiem, ale też politykiem i pedagogiem — łączył pracę literacką z aktywnością publiczną, co w czasach odrodzenia narodowego czeskiej kultury było naturalną koleją rzeczy. Jego twórczość obejmuje ogromny wachlarz tematów: od dawnych czeskich baśni i legend, przez epokę husycką, aż po wydarzenia związane z odrodzeniem narodowym w XIX wieku. To właśnie te powieści historyczne sprawiły, że Jirásek stał się jedną z najważniejszych postaci literatury czeskiej — pisarzem, którego dzieła czytano w szkołach przez dziesięciolecia, budując wspólną narrację o czeskiej przeszłości.

Gdzie dokładnie stoi pomnik i jak go rozpoznać?

Rzeźba znajduje się w małym parkowym zakątku na rogu ulicy Resslovy i placu Jiráskovo náměstí, dosłownie kilka kroków od domu, w którym pisarz mieszkał od 1903 roku aż do śmierci w 1930 roku. To lokalizacja nieprzypadkowa — pomnik postawiono w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca, z którym Jirásek był najsilniej związany w ostatnich dekadach życia. Sama figura przedstawia pisarza w nadnaturalnej skali, w pozycji siedzącej, pochylonego nad pisaniem — gest, który podkreśla jego tożsamość jako człowieka pióra, a nie polityka czy mówcy. Postać osadzona jest na wysokim granitowym cokole, co dodatkowo nadaje jej monumentalny charakter, mimo kameralnego otoczenia niewielkiego skweru.

Kto stworzył pomnik i kiedy powstał?

Autorem rzeźby jest Karel Pokorný, ceniony czeski rzeźbiarz, który pracował nad dziełem we współpracy z architektem Jaroslavem Fragnerem — to właśnie Fragner odpowiadał za oprawę architektoniczną całości, w tym kompozycję cokołu i sposób wpisania pomnika w otoczenie placu. Sama rzeźba powstała w 1954 roku, jednak na jej oficjalne odsłonięcie trzeba było poczekać do 1960 roku. Taki rozdźwięk między datą powstania a odsłonięciem nie jest w historii praskich pomników niczym niezwykłym — realizacja dużych form publicznych z brązu i granitu wymagała czasu, zwłaszcza w powojennych realiach.

Czy warto zboczyć z trasy, żeby go zobaczyć?

Jiráskovo náměstí leży na trasie między Nowym Miastem a mostem Jiráskovým, więc pomnik naturalnie wpada w pole widzenia osób spacerujących wzdłuż nabrzeża Wełtawy w stronę Malej Strany czy Wyszehradu. To miejsce spokojne, pozbawione tłumów typowych dla Starego Miasta, dzięki czemu można bez pośpiechu przyjrzeć się detalom rzeźby i odczytać krótką tabliczkę informacyjną. Dla miłośników literatury czeskiej to obowiązkowy punkt na mapie, dla pozostałych — ciekawy przystanek pokazujący, jak Praga upamiętnia swoich pisarzy w przestrzeni codziennej, a nie tylko na cokołach w reprezentacyjnych alejach.

Najczęstsze pytania

Kim był Alois Jirásek? Czeskim pisarzem, dramaturgiem, politykiem i pedagogiem żyjącym w latach 1851–1930, autorem powieści historycznych o czeskich legendach, husytyzmie i odrodzeniu narodowym.

Gdzie stoi pomnik? Na Jiráskově náměstí w praskim Nowym Mieście (Praha 2), przy rogu ulicy Resslovy, obok domu, w którym pisarz mieszkał od 1903 roku do śmierci.

Kto jest autorem pomnika? Rzeźbiarz Karel Pokorný, przy współpracy architekta Jaroslava Fragnera.

Kiedy powstał i kiedy go odsłonięto? Rzeźba powstała w 1954 roku, a odsłonięto ją w 1960 roku.

Z czego jest wykonany? Z brązu, osadzony na wysokim cokole z granitu.