Jan Evangelista Purkyně memorial

Pomnik Jana Evangelisty Purkyně to spokojny, kameralny akcent w zieleni Placu Karola w praskim Nowym Mieście — siedząca postać uczonego, obok której codziennie przechodzą tysiące turystów zmierzających w stronę Wełtawy, niewielu jednak wie, kim właściwie był mężczyzna z brązu.

Gdzie stoi pomnik

Rzeźbę znajdziemy w południowej części Placu Karola (Karlovo náměstí), największego placu Pragi, zamienionego w rozległy park otoczony starymi drzewami. To miejsce spokojnego spaceru z dala od turystycznego zgiełku Starego Miasta, mimo że od Placu Wacława dzieli je zaledwie kilka minut pieszo. Pomnik powstał w 1961 roku, a jego autorami byli rzeźbiarze Oskar Kozák i Vladimír Štrunce.

Jak wygląda pomnik

Purkyně przedstawiony jest jako siedząca, większa niż naturalnej wielkości postać. Uczony ubrany jest w surdut — typowy strój dziewiętnastowiecznego dżentelmena — siedzi na krześle o masywnych, toczonych nogach, z narzuconym na oparcie płaszczem. Prawą rękę unosi w geście, który wielu zwiedzającym wydaje się nienaturalny, jakby w trakcie wykładu podkreślał jakąś myśl, lewą opiera na oparciu krzesła. Cała kompozycja spoczywa na zwężającym się ku górze, prostokątnym cokole z polerowanego granitu, na którego froncie widnieje napis „JAN EV. PURKYNĚ / 1787 – 1869". Pomnik jest wpisany do rejestru zabytków kultury Republiki Czeskiej.

Kim był Jan Evangelista Purkyně

Jan Evangelista Purkyně urodził się 17 grudnia 1787 roku w Libochovicach, zmarł 28 lipca 1869 roku w Pradze. Jako jedenastolatek trafił na naukę do pijarów, jednak w wieku dwudziestu lat opuścił zakon i zaczął pracować jako guwerner w rodzinach szlacheckich — to właśnie jeden z jego pracodawców skierował go w stronę medycyny. Studia medyczne ukończył na Uniwersytecie Praskim, po obronie doktoratu został profesorem fizjologii.

Purkyně jest jedną z najważniejszych postaci w historii fizjologii i histologii XIX wieku. W 1837 roku opisał duże komórki nerwowe w korze móżdżku, które później nazwano od jego nazwiska komórkami Purkinjego, a w 1839 roku odkrył w komorach serca włókna przewodzące impulsy elektryczne — dziś znane jako włókna Purkinjego, część układu bodźcoprzewodzącego serca. Zaobserwował też zjawisko nazwane jego imieniem — efekt Purkinjego, dotyczące zmiany percepcji barw przy słabym oświetleniu. To on wprowadził do nauki termin „protoplazma" na określenie substancji wypełniającej komórkę. Przyczynił się do uznania fizjologii za samodzielną dyscyplinę akademicką i stworzył jeden z pierwszych w Europie instytutów fizjologicznych.

Dlaczego warto się zatrzymać

Pomnik nie jest atrakcją, po którą warto specjalnie jechać z drugiego końca miasta, ale dla osób spacerujących po Placu Karola to naturalny przystanek — okazja, by na chwilę oderwać się od typowych praskich zabytków i przypomnieć sobie, że miasto to także kolebka nowoczesnej nauki. Park wokół pomnika jest przy tym jednym z przyjemniejszych miejsc na odpoczynek w Nowym Mieście, z dala od tłumów.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi pomnik Purkyně? W południowej części Placu Karola (Karlovo náměstí) w praskim Nowym Mieście, w otoczeniu parkowej zieleni.

Kiedy powstał pomnik i kto go zaprojektował? Odsłonięto go w 1961 roku, a jego autorami są rzeźbiarze Oskar Kozák i Vladimír Štrunce.

Czy wstęp do parku i obejrzenie pomnika są płatne? Nie, plac wraz z pomnikiem jest ogólnodostępną przestrzenią miejską, dostępną bezpłatnie przez cały dzień.

Dlaczego Purkyně jest ważny dla nauki? Odkrył komórki nerwowe kory móżdżku (komórki Purkinjego) i włókna przewodzące impulsy w sercu (włókna Purkinjego), a także wprowadził pojęcie „protoplazmy" — jego prace były fundamentalne dla rozwoju nowoczesnej fizjologii i histologii.

Jak dojść na Plac Karola? Najwygodniej metrem — stacja Karlovo náměstí (linia B) znajduje się bezpośrednio przy placu, w pobliżu południowej części, gdzie stoi pomnik.