Statue of Emperor Joseph II. in Prague VFN

Pomnik Józefa II. przed VFN w Praze stoi na terenie szpitala Všeobecná fakultní nemocnice (VFN) na Karlově náměstí, w praskim Nowym Mieście. To żeliwna rzeźba przedstawiająca habsburskiego cesarza, nieco większa niż naturalnej wielkości postać, odlana pod koniec XIX wieku w hucie żelaza w Blansku należącej do rodu Salmów.

Dlaczego akurat Józef II stoi przed szpitalem?

Związek między cesarzem a tym miejscem nie jest przypadkowy. To właśnie Józef II, wkrótce po objęciu tronu, wydał w 1781 roku zarządzenia określające zasady budowy i funkcjonowania instytucji zdrowotnych w monarchii habsburskiej. Praska Všeobecná fakultní nemocnice zawdzięcza swoje powstanie właśnie tym reformatorskim decyzjom – cesarz dążył do unowocześnienia opieki medycznej i tworzenia scentralizowanych szpitali dostępnych dla szerszych warstw społeczeństwa, nie tylko dla zamożnych mieszczan czy szlachty. Pomnik przy wejściu na teren szpitala pełni więc funkcję upamiętniającą inicjatora całego przedsięwzięcia.

Kto jest autorem rzeźby?

To jedno z najciekawszych pytań związanych z tym obiektem – autorstwo pierwotnego projektu rzeźby do dziś nie zostało jednoznacznie ustalone. Brak pewnej atrybucji nie jest niczym niezwykłym w przypadku XIX-wiecznych odlewów seryjnych, które często powielano na podstawie wcześniejszych wzorów rzeźbiarskich bez zachowania pełnej dokumentacji projektowej.

Skąd pochodzi materiał, z którego wykonano posąg?

Odlew powstał w hucie żelaza w Blansku na Morawach, prowadzonej przez ród Salmów – jeden z ważniejszych ośrodków przemysłu metalowego w monarchii habsburskiej w XIX wieku. Huta ta specjalizowała się między innymi w odlewach artystycznych i użytkowych z żeliwa, co czyniło ją naturalnym miejscem powstania tego typu pomników i rzeźb pamiątkowych.

Czy to jedyny egzemplarz tej rzeźby?

Co ciekawe, własność tego konkretnego posągu formalnie należy do Kraju Południowoczeskiego (Jihočeský kraj), a sam obiekt był wypożyczany do Alšovej jihočeské galerie w Hluboké nad Vltavou. Oznacza to, że rzeźba funkcjonowała w różnych lokalizacjach i kontekstach ekspozycyjnych, zanim trafiła – lub wróciła – na teren praskiego szpitala, gdzie nawiązuje bezpośrednio do historii miejsca.

Gdzie dokładnie można go zobaczyć?

Pomnik znajduje się na terenie kompleksu VFN przy Karlově náměstí, w samym sercu praskiego Nowego Miasta – dzielnicy zaplanowanej jeszcze za czasów Karola IV, gdzie krzyżują się historia średniowiecznej Pragi i nowożytne reformy zdrowotne epoki józefińskiej. To lokalizacja łatwo dostępna dla osób zwiedzających Nowe Miasto pieszo, w niewielkiej odległości od innych zabytków tej części miasta.

Najczęstsze pytania

Czy pomnik można oglądać bez ograniczeń? Posąg znajduje się na terenie czynnego szpitala, warto więc zachować spokój i kulturę zwiedzania odpowiednią dla miejsca o charakterze medycznym.

Dlaczego cesarz Józef II jest ważny dla historii szpitala? To jego reformatorskie zarządzenia zdrowotne z 1781 roku dały bezpośredni impuls do powstania Wszeobecné fakultní nemocnice w Pradze.

Z jakiego materiału wykonano rzeźbę? Z żeliwa, odlanego w hucie w Blansku pod koniec XIX wieku.

Czy znany jest autor pomnika? Nie – autorstwo pierwotnego projektu rzeźby pozostaje dotąd nieustalone.