St Thomas's Abbey in Brno

Opactwo Świętego Tomasza w Brnie to klasztor augustianów w czeskim Brnie, znany przede wszystkim jako miejsce, w którym mnich i późniejszy opat Grzegorz Mendel prowadził swoje przełomowe eksperymenty genetyczne na roślinach grochu. To właśnie tutaj, w klasztornym ogrodzie, narodziły się podstawy współczesnej genetyki.

Skąd wzięło się opactwo augustianów w Brnie?

Augustianie przybyli do Brna w 1346 roku, a dwa lata później margrabia morawski Jan Henryk Luksemburski rozpoczął budowę ich pierwotnego klasztoru przy dzisiejszym Placu Morawskim (Moravské náměstí), obok kościoła św. Tomasza. Zakon działał w tym miejscu przez ponad cztery stulecia, aż do reform józefińskich w 1783 roku, kiedy władze cesarskie skonfiskowały klasztor przy kościele św. Tomasza. W zamian augustianie otrzymali dawny klasztor cysterek w Starym Brnie, założony w 1323 roku przez czesko-polską królową wdowę Elżbietę Ryksę. To właśnie do tego nowego miejsca, zachowując nazwę Opactwa Świętego Tomasza, przenieśli się mnisi wraz z całym dorobkiem swojej wspólnoty.

Dlaczego to miejsce kojarzy się z Grzegorzem Mendlem?

Najsłynniejszym duchownym związanym z opactwem był Grzegorz Mendel, mnich i późniejszy opat, który w latach 1856–1863 prowadził w klasztornym ogrodzie w Starym Brnie swoje eksperymenty na roślinach grochu. Wyniki tych badań doprowadziły go do sformułowania dwóch praw dziedziczenia cech, znanych dziś jako prawa Mendla — fundament, na którym opiera się cała współczesna genetyka. Zakon augustiański działał na terenie opactwa w Starym Brnie nieprzerwanie aż do 1950 roku, kiedy komunistyczne władze Czechosłowacji zdelegalizowały jego działalność.

Co warto zobaczyć na terenie opactwa?

Sercem kompleksu klasztornego jest bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, wzniesiona w stylu gotyku śląskiego, charakterystycznym dla regionu dzięki zastosowaniu nieotynkowanej, czerwonej cegły jako materiału budowlanego. Na terenie dawnego opactwa działa dziś Muzeum Mendla Uniwersytetu Masaryka, poświęcone osobie naukowca i opata, wraz z ogrodem, w którym prowadził swoje doświadczenia. Obok niego funkcjonuje Muzeum Starobrnieńskiego Klasztoru (MUSO), przybliżające niemal siedemsetletnią historię tego miejsca — od czasów cysterek, przez przybycie augustianów, po współczesność.

Najczęstsze pytania

Czy Opactwo Świętego Tomasza to to samo miejsce co Muzeum Mendla? To złożona sytuacja historyczna. Nazwa „Opactwo Świętego Tomasza" pierwotnie odnosiła się do klasztoru przy kościele św. Tomasza na Placu Morawskim. Po reformach józefińskich w 1783 roku wspólnota zakonna przeniosła się jednak do dawnego klasztoru cysterek w Starym Brnie, zachowując swoją nazwę. To właśnie w Starym Brnie, na terenie obecnego opactwa, Mendel prowadził swoje eksperymenty, i to tam dziś mieści się poświęcone mu muzeum.

Gdzie dokładnie znajduje się opactwo? Kompleks klasztorny znajduje się w dzielnicy Stare Brno, w południowej części miasta.

Czy zakon augustiański nadal działa w tym miejscu? Wspólnota augustiańska działała w opactwie w Starym Brnie nieprzerwanie od 1783 do 1950 roku, kiedy jej działalność została zakazana przez władze komunistyczne. Dziś teren dawnego klasztoru pełni przede wszystkim funkcję muzealną i edukacyjną.

Dlaczego eksperymenty Mendla były tak przełomowe? Mendel, obserwując dziedziczenie cech u kolejnych pokoleń roślin grochu uprawianych w klasztornym ogrodzie, jako pierwszy sformułował matematyczne prawa rządzące przekazywaniem cech dziedzicznych. Jego praca, choć doceniona dopiero po jego śmierci, stała się fundamentem nowoczesnej genetyki.