Chapel of the Holy Cross and Saint Mary

Kaplica Świętego Krzyża i Najświętszej Marii Panny to niewielka neogotycka świątynia dobudowana do południowej elewacji pałacu biskupiego na wzgórzu Petrov w Brnie. Choć stoi dosłownie kilkadziesiąt metrów od katedry Świętych Piotra i Pawła, jest od niej zupełnie osobnym obiektem – powstała jako prywatna kaplica rezydencji biskupiej, nie jako część kompleksu katedralnego.

Kiedy i dla kogo powstała kaplica?

Budowę przeprowadzono w latach 1887–1888 z inicjatywy biskupa brneńskiego Františka Salesky'ego Bauera, który urząd objął w 1882 roku. Projekt przygotował August Prokop, ówczesny dyrektor Szkoły Sztuk Użytkowych, a prace budowlane poprowadził Eduard Exner. Kaplica miała służyć wyłącznie biskupowi i mieszkańcom rezydencji – nigdy nie była pomyślana jako miejsce kultu otwarte dla szerokiej publiczności, co tłumaczy jej skromne, "domowe" usytuowanie w bryle pałacu.

Co wyróżnia jej wnętrze?

Charakterystyczną cechą kaplicy jest wieloboczne zamknięcie prezbiterium – pięć ścian ośmioboku, typowe dla neogotyckiego słownictwa architektonicznego. Zamiast klasycznego obrazu ołtarzowego wnętrze oświetla pięć witrażowych okien: centralne przedstawia Chrystusa na krzyżu, a nad wejściem umieszczono scenę Zwiastowania Marii. Przy realizacji dekoracji współpracował zespół rzemieślników i artystów tamtej epoki: malowidła ścienne wykonał Franz X. Schönbrunner, kamieniarkę – warsztat po Adolfie Loosie starszym (ojcu słynnego architekta Adolfa Loosa), a witraże – Benedikt Škarda wspólnie z tyrolską pracownią specjalizującą się w malarstwie na szkle.

Jaką funkcję pełniła kaplica poza modlitwą?

Przed 1990 rokiem w części pomieszczeń przylegających do kaplicy działała kuchnia prowadzona przez siostry franciszkanki, które przygotowywały posiłki nawet dla 50 osób – element codziennego zaplecza rezydencji biskupiej, dziś już nieistniejący w tej formie.

Co przetrwało wojnę, a co trzeba było odbudować?

Kaplica nie uniknęła zniszczeń II wojny światowej: podczas nalotu na Brno 20 listopada 1944 roku uszkodzona została głównie stolarka okienna. Naprawy, skupione przede wszystkim na wybitych witrażach, przeprowadzono dopiero w 1950 roku. Kolejny remont miał miejsce w 1975 roku, a obecny wygląd obiekt zawdzięcza pracom konserwatorskim z lat 90. XX wieku.

Czy można zwiedzić kaplicę?

Ponieważ kaplica pozostaje integralną częścią rezydencji biskupiej, nie jest swobodnie dostępna dla zwiedzających – to wciąż miejsce o charakterze prywatnym, a nie turystyczna atrakcja z regularnymi godzinami otwarcia. Najlepszy widok na jej neogotycką bryłę, górującą nad dawnymi miejskimi murami, roztacza się z Ogrodów Denisa (Denisovy sady) – popularnego punktu widokowego tuż obok wzgórza Petrov.

Najczęstsze pytania

Czy kaplica Świętego Krzyża to część katedry na Petrovie? Nie. To osobny budynek, dobudowany do rezydencji biskupiej, mimo bliskiego sąsiedztwa z katedrą Świętych Piotra i Pawła.

Czy można wejść do środka? Nie – kaplica jest częścią prywatnej rezydencji biskupiej i nie jest ogólnodostępna.

Skąd najlepiej ją zobaczyć? Z Ogrodów Denisa (Denisovy sady), skąd widać jej charakterystyczną bryłę na dawnych murach miejskich.

Kto zaprojektował kaplicę? August Prokop, ówczesny dyrektor Szkoły Sztuk Użytkowych w Brnie; budowę prowadził Eduard Exner.

Jaki styl reprezentuje budowla? Neogotyk, widoczny m.in. w wieloboczny zamknięciu prezbiterium i formie okien.