Cerkiew świętego Wacława w Brnie

Cerkiew świętego Wacława w Brnie to niewielka, lecz historycznie ważna świątynia prawosławna, stojąca u podnóża wzgórza Szpilberk — pierwszy obiekt sakralny tego wyznania, jaki w ogóle powstał w mieście. Dziś pełni jednocześnie funkcję cerkwi katedralnej i parafialnej. Podlega dekanatowi brneńskiemu, wchodzącemu w skład eparchii ołomuniecko-brneńskiej, będącej częścią Kościoła Prawosławnego Czech i Słowacji.

Kiedy powstała cerkiew?

Kamień węgielny pod budowę poświęcił 6 lipca 1929 roku sam biskup Gorazd, twórca odrodzonego prawosławia na ziemiach czeskich i słowackich. Prace budowlane trwały niespełna dwa lata, a świątynię konsekrowano wiosną 1931 roku, według projektu rosyjskiego architekta Piotra Lewickiego. Powstanie cerkwi było wydarzeniem przełomowym dla niewielkiej brneńskiej wspólnoty prawosławnej, która do tej pory nie miała w mieście własnego miejsca kultu.

Co spotkało cerkiew podczas wojny?

Losy świątyni splotły się z tragicznym losem biskupa Gorazda. Po zamachu na Reinharda Heydricha w 1942 roku niemieckie władze okupacyjne oskarżyły Kościół prawosławny o udzielenie schronienia zamachowcom, co doprowadziło do fali brutalnych represji wobec duchowieństwa — sam Gorazd został stracony. W ich następstwie cerkiew zamknięto w 1943 roku, a regularne nabożeństwa wznowiono dopiero po wojnie, gdy odradzało się życie prawosławnej wspólnoty w Czechosłowacji.

Jak wygląda architektura budynku?

Bryłę zaprojektowano w duchu funkcjonalizmu charakterystycznego dla końca lat 20. XX wieku — na planie zbliżonym do kwadratu, z krzyżem greckim wpisanym we wnętrze. Kompozycja brył narasta stopniowo od niskiej podstawy ku górze, gdzie wyrasta tambur zwieńczony charakterystyczną cebulastą kopułą z podwójnym krzyżem prawosławnym — elementem od razu kojarzącym się z architekturą cerkiewną, mimo nowoczesnej, oszczędnej formy całej bryły. W latach 90. XX wieku obok świątyni dobudowano wolnostojącą dzwonnicę, a w 2003 roku przeprowadzono gruntowną renowację, podczas której kopułę pokryto na nowo złoceniami.

Co można zobaczyć wewnątrz?

Centralnym elementem wnętrza jest ikonostas, oddzielający część ołtarzową od nawy głównej zgodnie z tradycją liturgii wschodniej. Znajdujące się na nim ikony namalowała malarka akademicka Olga Diaczenko. Choć wnętrze jest niewielkie, zachowuje surowość i skupienie typowe dla funkcjonalistycznej architektury sakralnej, co kontrastuje z bogactwem malarstwa ikonowego.

Jaką funkcję pełni cerkiew dzisiaj?

Obecnie budynek jest zarazem cerkwią katedralną eparchii ołomuniecko-brneńskiej i kościołem parafialnym miejscowej wspólnoty prawosławnej, w którym odbywają się regularne nabożeństwa liturgiczne. Jako jedyny prawosławny obiekt sakralny w Brnie o tak długiej historii, stanowi wyrazisty punkt na mapie sakralnej i architektonicznej miasta.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się cerkiew świętego Wacława w Brnie? Świątynia stoi u podnóża wzgórza Szpilberk, niedaleko historycznego centrum Brna.

Kto zaprojektował budynek? Autorem projektu był rosyjski architekt Piotr Lewicki, a budowę zrealizowano w latach 1930–1931.

Czy cerkiew można zwiedzać? Jako czynna świątynia parafialna i katedralna jest dostępna głównie w czasie nabożeństw; przed wizytą warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia.

Dlaczego cerkiew została zamknięta podczas wojny? Po zamachu na Reinharda Heydricha niemieckie władze okupacyjne represjonowały Kościół prawosławny, oskarżając go o pomoc zamachowcom, co doprowadziło do zamknięcia świątyni w 1943 roku.