Socha svatého Jana Nepomuckého (Ostrov nad Oslavou)

Socha svatého Jana Nepomuckého stoi na dawnej wsi (náves), czyli głównym placu w centrum Ostrova nad Oslavou, niewielkiej miejscowości na Wysoczyźnie Czesko-Morawskiej, około 10 km na południe od Žďáru nad Sázavou. To kamienno-piaskowcowa rzeźba w typie licznych czeskich pomników przydrożnych i placowych poświęconych temu świętemu, otoczona ozdobnym ogrodzeniem.

Kiedy powstała rzeźba?

Pomnik pochodzi z okresu późnego baroku, z około 1730 roku. Jest więc znacznie starszy niż większość zabudowy widocznej dziś wokół placu, choć sama osada Ostrov nad Oslavou ma metrykę sięgającą 1356 roku, kiedy pojawia się pierwsza pisemna wzmianka o niej.

Z czego wykonano figurę i cokół?

Sama figura świętego wykuta jest w piaskowcu, natomiast cokół, na którym stoi, wykonano z kamienia. Taki podział materiałowy — twardszy kamienny postument i bardziej podatny na detal piaskowiec do rzeźbienia postaci — był typowym rozwiązaniem w barokowym rzeźbiarstwie sakralnym tego regionu.

Jak wygląda święty na rzeźbie?

Jan Nepomucki przedstawiony jest w typowych szatach kanonika, z biretą na głowie. Obie ręce ma zgięte w łokciach — przed ciałem trzyma krzyż z korpusem Chrystusa, opierając go o lewe ramię, natomiast w prawej dłoni dzierży gałązkę, symbol męczeństwa. Głowę otacza nimb z gwiazdami, charakterystyczny atrybut ikonograficzny tego świętego, nawiązujący do legendy o gwiazdach widzianych nad miejscem jego utopienia we Wełtawie. Sylwetka figury ma delikatny, falisty ruch (kontrapost), a sama głowa wyróżnia się subtelnym opracowaniem i pełną modelacją rysów. Cokół zdobi plastyczny kartusz.

Co otacza pomnik?

Rzeźbę otacza żelazne ogrodzenie kratowe, wsparte na kamiennych słupkach narożnych. Taka oprawa — typowa dla wiejskich i miasteczkowych pomników świętych w regionie — miała chronić figurę i jednocześnie podkreślać jej rangę jako lokalnego punktu odniesienia na placu.

Czy pomnik jest chroniony prawnie?

Tak. Od 1970 roku rzeźba figuruje jako zabytek kultury objęty ochroną konserwatorską, co oznacza, że wszelkie prace przy niej podlegają nadzorowi odpowiednich służb ochrony zabytków.

Dlaczego akurat Jan Nepomucki?

Święty Jan Nepomucki, kanonik praski zamęczony w 1393 roku i utopiony w rzece Wełtawie, jest jednym z najpopularniejszych świętych w Czechach i na Morawach — patronem mostów, spowiedzi i ochrony przed powodzią. Jego figury stawiano masowo w XVIII wieku, zwłaszcza po jego kanonizacji w 1729 roku, co dobrze koresponduje z datowaniem rzeźby w Ostrovie nad Oslavou na około 1730 rok — a więc niemal bezpośrednio po wyniesieniu go na ołtarze.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi socha svatého Jana Nepomuckého? Na głównym placu (náves) w centrum Ostrova nad Oslavou, niewielkiej miejscowości na południe od Žďáru nad Sázavou w kraju Vysočina.

Jak stara jest ta rzeźba? Pochodzi z okresu późnego baroku, datowana jest na około 1730 rok.

Z jakiego materiału jest wykonana? Figura świętego jest z piaskowca, a cokół pod nią z kamienia.

Co trzyma w rękach święty Jan Nepomucki na tej rzeźbie? W jednej ręce, opartej o krzyż z korpusem Chrystusa, w drugiej dłoni gałązkę — symbol męczeństwa. Głowę otacza nimb z gwiazdami.

Czy pomnik jest zabytkiem? Tak, od 1970 roku jest wpisany na listę obiektów objętych ochroną konserwatorską.

Czy warto się tam zatrzymać? To niewielki, ale dobrze zachowany przykład barokowej rzeźby sakralnej typowej dla czeskiej prowincji — warto zajrzeć przy okazji zwiedzania Vysočiny, zwłaszcza w drodze między Žďárem nad Sázavou a innymi miejscowościami regionu.