Socha sv. Jana Nepomuckého

Socha sv. Jana Nepomuckého to barokowa rzeźba stojąca w otoczeniu kościoła Narodzenia Najświętszej Marii Panny w centrum Hořic, w niewielkim skupisku pomników i figur, jakie z czasem zgromadziły się wokół świątyni. Przedstawia jednego z najbardziej rozpoznawalnych świętych czeskiego baroku – kanonika praskiej kapituły, który stał się symbolem dochowania tajemnicy spowiedzi.

Kim był św. Jan Nepomucki?

Jan z Pomuka żył w drugiej połowie XIV wieku i pełnił funkcję wikariusza generalnego praskiej diecezji. Według tradycji zginął w 1393 roku, utopiony w Wełtawie z rozkazu króla Wacława IV – najczęściej podawanym powodem jest odmowa złamania tajemnicy spowiedzi królowej. Ta historia sprawiła, że z czasem stał się patronem spowiedzi, dobrej sławy oraz ochrony przed powodzią i utonięciem, a jego wizerunki – zwykle w todze kanonickiej, z krucyfiksem i aureolą z pięciu gwiazd – ustawiano przy mostach, rzekach i na placach kościelnych w całych Czechach.

Kiedy i przez kogo powstała rzeźba w Hořicích?

Figurę datuje się na 1730 rok, a jej powstanie wiąże się bezpośrednio z kanonizacją Jana Nepomuckiego, która odbyła się rok wcześniej, w 1729 roku – wydarzenie to wywołało w monarchii habsburskiej prawdziwą falę fundacji jego posągów. Autorem hořickiej rzeźby jest J. F. Pacák, rzeźbiarz wywodzący się z kręgu warsztatu Matyáša Bernarda Brauna działającego w pobliskich Kuksach. Ten sam artysta i w tym samym roku wykonał również stojącą nieopodal grupę „Kristus v zahradě Getsemanské" (znaną też jako Anioł Stróż), co czyni obie prace bliźniaczymi względem siebie – powstałymi z jednego zamówienia dla tego samego miejsca.

Dlaczego rzeźba stoi właśnie tutaj?

Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny ma metrykę sięgającą XIII wieku, choć jego gotycki poprzednik spłonął w pożarze w 1738 roku. Nową, barokową świątynię wzniesiono w latach 1741–1744 według projektu Kiliána Ignáca Dientzenhofera, jednego z czołowych architektów czeskiego baroku, a wieżę z cebulastym hełmem ukończono w 1748 roku. Kolejne pożary w 1778 i 1838 roku wymusiły dalsze naprawy, a gruntowną renowację przeszedł kościół w latach 90. XX wieku. Wokół świątyni z czasem zgromadzono kilka barokowych rzeźb – w tym pracę Pacáka – tworząc niewielkie, ale spójne stylistycznie sacrum w samym centrum miasta.

Co jeszcze można zobaczyć w tym samym miejscu?

Oprócz Jana Nepomuckiego przy kościele stoją: wspomniana grupa „Kristus v zahradě Getsemanské" tego samego autora, „Socha Panny Marie s Ježíškem" z 1735 roku dłuta J. V. Devotyho (kolejnego ucznia szkoły Braunowskiej) oraz nieco późniejsza, XIX-wieczna figura św. Floriana autorstwa hořickiego rzeźbiarza Josefa Rychtery. Nieopodal, przy ulicy Komenského, znajduje się pomnik Jana Amosa Komeńskiego oraz brązowa rzeźba „Muž práce" Ladislava Šalouna z 1908 roku. To sąsiedztwo pokazuje, jak w jednym niewielkim miejscu spotykają się różne epoki – od barokowej pobożności po świeckie pomniki nowoczesnej czeskiej kultury.

Dlaczego warto odwiedzić to miejsce?

Hořice od wieków słyną z tradycji kamieniarskiej i rzeźbiarskiej, a figura Jana Nepomuckiego jest jednym z najstarszych świadectw tej sztuki w mieście. Zwiedzanie kościelnego otoczenia zajmuje kilkanaście minut, ale pozwala prześledzić rozwój lokalnej rzeźby barokowej – od pracy Pacáka po XIX-wieczne uzupełnienia – w obrębie jednego, kameralnego placu w samym centrum Hořic.

Najczęstsze pytania

Kim jest przedstawiona postać? To św. Jan Nepomucki, XIV-wieczny kanonik praski, patron spowiedzi i ochrony przed utonięciem, kanonizowany w 1729 roku.

Kiedy powstała rzeźba i kto jest jej autorem? Rzeźba pochodzi z 1730 roku, jej autorem jest J. F. Pacák, rzeźbiarz z kręgu warsztatu Matyáša Bernarda Brauna z Kuksu.

Gdzie dokładnie stoi figura? Przy kościele Narodzenia Najświętszej Marii Panny w centrum Hořic, wśród innych barokowych rzeźb tego samego okresu.

Czy w pobliżu są inne zabytki? Tak – w bezpośrednim sąsiedztwie stoją m.in. „Kristus v zahradě Getsemanské" (tego samego autora), „Socha Panny Marie s Ježíškem" oraz figura św. Floriana.