Kościół św. Gotharda w Hořicach

Kościół św. Gotharda to niewielka, ale doskonale widoczna z daleka świątynia stojąca na wzgórzu na południowy wschód od centrum Hořic, w czeskim kraju hradeckim. Otoczony murowanym cmentarzem barokowy kościółek od wieków pełni funkcję punktu orientacyjnego w krajobrazie miasta znanego z tradycji kamieniarskiej i rzeźbiarskiej.

Skąd wzięła się nazwa i kto założył kościół?

Świątynię ufundowali praescy premonstratensi ze Strahova, poświęcając ją św. Gothardowi — patronowi chroniącemu przed burzami, gradem i pożarami. Pierwotna budowla miała drewnianą konstrukcję z niewielką wieżyczką, a obok niej stanęły drewniana dzwonnica oraz kostnica. Z tego najstarszego okresu zachowało się niewiele źródeł, dlatego dokładna data założenia pozostaje niepewna.

Jak zmieniał się kościół na przestrzeni wieków?

W drugiej połowie XVII wieku drewnianą kaplicę zastąpiono murowaną, barokową budowlą. Kolejne dekady przyniosły serię napraw i przebudów: w 1653 roku odnowiono dach zerwany przez silny wiatr, rok później odbudowano dzwonnicę, w 1675 roku powstała nowa ambona, a w 1680 roku wymieniono strop. Na początku 1701 roku zawarto umowę na rozbiórkę starego prezbiterium i wzniesienie nowego, kamiennego — budulec pozyskano z pobliskiego kamieniołomu przy Panskim Młynie.

Przełomowym momentem był pożar z 17 sierpnia 1738 roku, po którym świątynię odbudowano w ekspresowym tempie i ponownie poświęcono zaledwie tydzień później. W latach 1739–1741 dobudowano jednokondygnacyjną wieżę z zakrystią na parterze, nadając kościołowi kształt zachowany do dziś.

Co warto zobaczyć wewnątrz?

Prezbiterium mierzy 14,8 metra długości, 9,2 metra szerokości i 6,5 metra wysokości — to kameralne, ale bogato wyposażone wnętrze. Główny ołtarz w stylu barokowym zdobi obraz przedstawiający św. Gotharda. Uwagę przyciągają też piaskowcowe rzeźby dwunastu apostołów oraz czterech czeskich patronów, wykonane przez profesora miejscowej szkoły rzeźbiarsko-kamieniarskiej Jana Vávrę — nawiązujące do słynnej hořickiej tradycji obróbki kamienia. Z trzech pierwotnych dzwonów do naszych czasów przetrwał tylko najmniejszy.

Jaką rolę pełni kościół dzisiaj?

Niegdyś kościół był celem pielgrzymek, dziś służy przede wszystkim jako kaplica cmentarna, w której odbywają się ceremonie pogrzebowe. Od 27 grudnia 2005 roku figuruje na liście zabytków kultury Republiki Czeskiej, co potwierdza jego wartość historyczną i architektoniczną.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi kościół św. Gotharda? Na wzgórzu na południowy wschód od centrum Hořic, w otoczeniu murowanego cmentarza — jest widoczny z dużej części miasta.

Kto ufundował świątynię? Praescy premonstratensi ze Strahova, dedykując ją św. Gothardowi jako patronowi chroniącemu przed burzami, gradem i pożarem.

Kiedy nadano kościołowi obecny kształt? Ostateczną formę, z wieżą i zakrystią, zyskał w latach 1739–1741, po odbudowie po pożarze z 1738 roku.

Czy kościół jest zabytkiem? Tak, od 2005 roku jest wpisany na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej.

Do czego kościół służy obecnie? Głównie jako kaplica cmentarna, w której odprawiane są nabożeństwa pogrzebowe.