Socha Jana Žižky z Trocnova

Socha Jana Žižky z Trocnova stoi na wzgórzu Gothard tuż nad Hořicami we wschodnich Czechach i jest uznawana za pierwszy na świecie pomnik poświęcony temu husyckiemu wodzowi. Kamienna figura upamiętnia zwycięską bitwę, jaką Žižka stoczył w tym miejscu w kwietniu 1423 roku z wojskami opozycyjnej szlachty dowodzonej przez Čeňka z Vartenberka.

Kim był Jan Žižka?

Jan Žižka z Trocnova (ok. 1360–1424) to jeden z najsłynniejszych dowódców wojskowych średniowiecznej Europy. Stanął na czele husyckich wojsk podczas wojen husyckich w XV wieku i przez całą karierę wojskową nie przegrał żadnej bitwy. W trakcie walk stracił wzrok w jednym oku, a później oślepł całkowicie – mimo to nadal skutecznie dowodził swoimi oddziałami, opierając taktykę na obronnych szykach wozów bojowych (tzw. wozowych fortach) i zdyscyplinowanej piechocie uzbrojonej w cepy bojowe i broń palną. Zmarł w 1424 roku, prawdopodobnie na skutek zarazy.

Kiedy i dlaczego powstał pomnik?

Pomnik odsłonięto w 1873 roku, w 450. rocznicę bitwy stoczonej przez Žižkę na wzgórzu Gothard. Inicjatorem budowy było miejscowe Sokoła (czeska organizacja gimnastyczno-patriotyczna), która chciała w ten sposób uczcić pamięć husyckiego wodza w miejscu jego zwycięstwa. Samo odsłonięcie przerodziło się w wielką manifestację patriotyczną, skierowaną przeciwko austro-węgierskiemu uciskowi – wzięło w niej udział około pięciu tysięcy uczestników przybyłych z Czech, Moraw i Słowacji.

Kto stworzył rzeźbę?

Autorem projektu i wykonawcą pomnika był Pavel Jiříček, hořicki rzeźbiarz, który w chwili realizacji miał zaledwie 22 lata. Przy pracach pomagał mu brat Josef. Postać Žižki wykuto w miejscowym piaskowcu – co nie jest przypadkiem, bo Hořice od pokoleń słyną z tradycji kamieniarskiej i rzeźbiarskiej. To właśnie tutaj działa znana Střední uměleckoprůmyslová škola sochařská a kamenická, szkoła kształcąca rzeźbiarzy i kamieniarzy, z której wywodzi się wielu czeskich artystów pracujących w kamieniu.

Jak przedstawiono Žižkę?

Rzeźba ukazuje wodza dumnie wyprostowanego, z opaską zasłaniającą tylko jedno oko i z palcatem (bojowym buzdyganem) w dłoniach. To przedstawienie jest w pewnym sensie wyidealizowane – w rzeczywistości Žižka w ostatnich latach życia był całkowicie niewidomy, jednak twórcy pomnika zdecydowali się ukazać go w pełni sił, jako symbol niezłomności i wojskowego geniuszu, a nie jako ofiarę kalectwa.

Dlaczego to pomnik wyjątkowy?

Pomnik na Gothardzie uznawany jest za pierwszy na świecie monument poświęcony konkretnie Janowi Žižce – wyprzedził późniejsze, bardziej znane pomniki wodza, w tym monumentalną konną statuę na praskim wzgórzu Vítkov. Dla Hořic i regionu stanowi ważny punkt tożsamości lokalnej, łączący pamięć o husyckiej historii z lokalną tradycją kamieniarską.

Praktyczne informacje

Wzgórze Gothard i sam pomnik są dostępne przez cały rok, bez opłat za wstęp. W pobliżu znajduje się bezpłatny parking, dzięki czemu miejsce jest łatwo dostępne dla odwiedzających samochodem. Z uwagi na eksponowane położenie na wzgórzu, okolica pomnika oferuje też widok na okoliczny krajobraz Podkrkonošia.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi pomnik Jana Žižky? Na wzgórzu Gothard, bezpośrednio nad miastem Hořice we wschodnich Czechach.

Kiedy powstał pomnik? W 1873 roku, w 450. rocznicę bitwy stoczonej przez Žižkę w tym miejscu.

Kto go zaprojektował? Hořicki rzeźbiarz Pavel Jiříček, przy współpracy brata Josefa.

Z jakiego materiału wykonano rzeźbę? Z miejscowego piaskowca, zgodnie z długą tradycją kamieniarską Hořic.

Czy wstęp jest płatny? Nie, miejsce jest ogólnodostępne przez cały rok, bezpłatnie.