Kamenný toskánský sloupek

Kamienna kolumienka toskańska stoi na Hankovo náměstí w Hořicach, na wschód od miejscowego zamku, i należy do najstarszych zabytkowych obiektów w mieście. Ta niewielka, kamienna kolumna w stylu toskańskim pochodzi z 1642 roku i przetrwała do dziś mimo dramatycznego epizodu w swojej historii, gdy w połowie XX wieku niemal całkowicie zniknęła z miejskiego krajobrazu.

Kiedy i przez kogo powstała kolumna?

Kolumnę wzniesiono w 1642 roku za czasów hejtmana Karela Rodovskiego z Hustiřan, który zarządzał wówczas hořickim majątkiem. Nazwisko autora dzieła nie zostało zachowane w źródłach — twórca kolumny pozostaje nieznany. Sam obiekt nawiązuje formą do toskańskiego porządku architektonicznego, czyli najprostszej z klasycznych odmian kolumny, pozbawionej bogatych zdobień kapitelu.

Co spotkało kolumnę w XX wieku?

Losy kolumny nie zawsze były spokojne. W 1957 roku obiekt został przewrócony przez spłoszone konie, które przebiegały przez plac. Kolumna rozpadła się na fragmenty, a te trafiły na wiele lat do miejscowej Szkoły Kamieniarsko-Rzeźbiarskiej (Sochařsko-kamenická škola), gdzie były przechowywane jako materiał czekający na odbudowę. Hořice od dawna słyną z tradycji kamieniarskiej i rzeźbiarskiej, więc to właśnie tam znalazło się naturalne miejsce dla ocalałych elementów.

Miasto sfinansowało renowację kolumny pod koniec lat 90. XX wieku, a około 2000 roku odrestaurowany obiekt wrócił na swoje pierwotne miejsce na Hankovo náměstí — niemal pół wieku po tym, jak zniknął z placu wskutek wypadku.

Czy to zabytek chroniony prawem?

Tak. W 2007 roku hradecki oddział Narodowego Instytutu Zabytków (NPÚ) zaproponował wpisanie kolumny na listę zabytków kultury, a władze miasta poparły ten wniosek. Formalnie kamienna kolumna toskańska została uznana za zabytek kultury Republiki Czeskiej 25 stycznia 2014 roku.

Dlaczego bywa nazywana „boží muka"?

Obiekt bywa określany także jako „boží muka" — to tradycyjne czeskie określenie przydrożnych kapliczek i słupów o charakterze religijnym, stawianych niegdyś na skrzyżowaniach dróg czy placach jako znak pobożności fundatora. Kolumna z Hankovo náměstí wpisuje się w ten nurt drobnej architektury sakralnej, choć jej głównym wyróżnikiem pozostaje surowa, toskańska forma kolumny, a nie rozbudowana dekoracja rzeźbiarska.

Jak dotrzeć na miejsce?

Kolumna stoi na Hankovo náměstí w Hořicach, na wschód od dawnego zamku, na wysokości około 327 m n.p.m. Plac znajduje się w ścisłym centrum miasta, w pobliżu innych zabytków związanych z kamieniarską historią Hořic, co czyni go wygodnym punktem na krótkim spacerze po mieście.

Najczęstsze pytania

Z jakiego roku pochodzi kolumna? Z 1642 roku.

Kto ją ufundował? Powstała za czasów hejtmana Karela Rodovskiego z Hustiřan; nazwisko wykonawcy nie jest znane.

Dlaczego kolumna zniknęła z placu na kilkadziesiąt lat? W 1957 roku przewróciły ją spłoszone konie, a jej fragmenty przez dekady przechowywano w miejscowej szkole kamieniarsko-rzeźbiarskiej.

Kiedy wróciła na swoje miejsce? Po renowacji sfinansowanej przez miasto, około 2000 roku.

Czy to oficjalny zabytek? Tak, od 25 stycznia 2014 roku figuruje jako zabytek kultury Republiki Czeskiej.