Preetjesmolen, Heule

Preetjesmolen to zabytkowy wiatrak w Heule, dzielnicy Kortrijk we Flandrii Zachodniej, uznawany za ostatni zachowany w Europie wiatrak do międlenia lnu. Stoi na niewielkim wzniesieniu przy współrzędnych 50.845689, 3.247422 i od dekad jest symbolem lokalnej tradycji lniarskiej, dla której region Kortrijk słynął w całej Europie.

Skąd wzięła się nazwa i kim był budowniczy?

Wiatrak wzniósł w 1866 roku Ivo Deprez, ówczesny właściciel działki, z myślą o mechanicznym oddzielaniu włókien lnianych od paździerzy — czyli tzw. międleniu (skutchingu). Nazwa „Preetjesmolen" nawiązuje do lokalnego przezwiska związanego z rodziną lub okolicą, jak to często bywało w przypadku niewielkich wiatraków przemysłowych budowanych przez prywatnych właścicieli na potrzeby okolicznych gospodarstw.

Dlaczego akurat len i akurat tutaj?

Region wokół Kortrijk był w XIX wieku jednym z najważniejszych ośrodków przetwórstwa lnu w Europie. Od lat 50. XIX wieku rozwijała się tu specjalizacja w przygotowywaniu włókna lnianego do przędzenia — proces obejmował moczenie (roszenie), łamanie łodyg oraz właśnie międlenie, oddzielające cenne włókno od zdrewniałych części rośliny. Sama Heule była w tamtym czasie małym centrum tej branży — około 1870 roku działało tu aż dziesięć wiatraków międlarskich. Konkurencja ze strony maszyn parowych szybko jednak zmieniła obraz przemysłu: już do 1890 roku w Heule pozostały zaledwie trzy takie młyny.

Co przydarzyło się wiatrakowi w 1872 roku?

20 stycznia 1872 roku w młynie wybuchł pożar. Jego przyczyną było tarcie koła hamulcowego podczas próby zatrzymania skrzydeł wiatraka w trakcie gwałtownej burzy — sytuacja, która w epoce wiatraków drewnianych bywała jedną z najczęstszych przyczyn katastrof budowlanych. Mimo zniszczeń obiekt nie został porzucony: odbudowano go w 1874 roku i przywrócono do pracy.

Jak długo młyn faktycznie pracował?

Po odbudowie Preetjesmolen działał nieprzerwanie aż do wybuchu pierwszej wojny światowej w sierpniu 1914 roku. To ponad cztery dekady użytkowania przemysłowego, w czasie których wiatrak był świadkiem stopniowego zmierzchu tradycyjnego, wiatrowego przetwórstwa lnu na rzecz mechanizacji parowej i późniejszej elektryfikacji.

Jak wiatrak przetrwał do dziś?

W 1944 roku obiekt objęto ochroną jako zabytek na mocy dekretu królewskiego, co uchroniło go przed rozbiórką w okresie powojennej modernizacji rolnictwa i przemysłu. Mimo formalnej ochrony przez dekady pozostawał w rękach prywatnych i wymagał starań o utrzymanie substancji zabytkowej. Przełomem był rok 2016, gdy miasto Kortrijk wykupiło młyn, by zapewnić mu trwałą opiekę. Od tego czasu za jego funkcjonowanie odpowiada Texture — muzeum lnu i tekstyliów w Kortrijk — działające wspólnie ze stowarzyszeniem Przyjaciół Preetjes Molen, które angażuje się w edukację i popularyzację historii lniarstwa.

Czy młyn można dziś zwiedzać?

Jesienią 2025 roku rozpoczęto gruntowną renowację wiatraka, mającą przywrócić mu pełną sprawność mechaniczną i estetyczną. Prace tego typu przy zabytkowych wiatrakach zwykle obejmują wymianę elementów drewnianej konstrukcji, skrzydeł oraz mechanizmu przekładni, przy zachowaniu możliwie największej ilości oryginalnej substancji. Po zakończeniu renowacji młyn ma pozostać dostępny dla zwiedzających w ramach oferty Texture, jako żywy eksponat opowiadający o przemysłowej przeszłości Heule.

Najczęstsze pytania

Czy Preetjesmolen to jedyny taki wiatrak w Europie? Tak, jest opisywany jako ostatni zachowany w Europie wiatrak przeznaczony do międlenia lnu, co czyni go unikatem na skalę kontynentalną.

Kto dziś zarządza obiektem? Miasto Kortrijk, które kupiło młyn w 2016 roku, we współpracy z muzeum Texture oraz stowarzyszeniem Przyjaciół Preetjes Molen.

Czy da się zobaczyć wnętrze młyna? Tak, wiatrak funkcjonuje jako atrakcja turystyczno-edukacyjna powiązana z muzeum lnu Texture w Kortrijk, choć w okresie trwającej renowacji dostępność może być ograniczona.