pomník setkání armád 13. 5. 1945

Pomnik spotkania armii z 13 maja 1945 roku stoi na skrzyżowaniu dróg tuż przy wsi Vitějovice na Prachaticku, w miejscu, gdzie w ostatnich dniach II wojny światowej zetknęły się siły alianckie nacierające z dwóch przeciwnych kierunków.

Co upamiętnia ten pomnik?

Miejsce wiąże się z finałem wojny w tej części południowych Czech. 5 maja 1945 roku oddziały amerykańskiej 5. Dywizji Piechoty, dowodzonej przez generała A.E. Browna, zatrzymały w okolicy Vitějovic cofające się kolumny wojsk niemieckich i węgierskich. Wziętych do niewoli żołnierzy pilnowali następnie ochotnicy czechosłowaccy, którzy sprawowali nad obozem jeńców pieczę aż do 13 maja 1945 roku. Tego dnia obóz i nadzór nad jeńcami przejęły jednostki Armii Czerwonej — 100. Gwardyjska Dywizja Strzelecka pod dowództwem generała A.I. Makarenki, która nadeszła z przeciwnego kierunku. To właśnie ten moment przekazania — spotkanie żołnierzy dwóch armii sojuszniczych na jednym skrawku czeskiej ziemi — dał pomnikowi jego datę w nazwie.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Obiekt znajduje się na skrzyżowaniu dróg łączących Prachatice z Netolicami oraz Vitějovice ze Svojnicami, pośród pól otaczających wieś. W bezpośrednim sąsiedztwie stoi budynek znany lokalnie jako „Stopážka”, który dziś służy za punkt orientacyjny przy szukaniu pomnika.

Jaka jest historia samego pomnika?

Mieszkańcy Vitějovic postawili pierwszy pomnik upamiętniający spotkanie żołnierzy już rok po wojnie, 5 maja 1946 roku. Kamień z czarną tablicą nosił napis „Pravda vítězí” — „Prawda zwycięża”. W okresie komunistycznym oryginalny pomnik został usunięty ze swojego miejsca, a wspomnienie o spotkaniu wojsk amerykańskich i sowieckich nie pasowało do ówczesnej narracji historycznej, w której eksponowano niemal wyłącznie rolę Armii Czerwonej. Dopiero po 1989 roku, wraz ze zmianą polityczną po aksamitnej rewolucji, mieszkańcy wsi odtworzyli pomnik w nowej formie, stawiając go kilka metrów od pierwotnej lokalizacji.

Czy przy pomniku odbywają się jakieś uroczystości?

Tak. Miejsce to jest punktem dorocznych spotkań upamiętniających zakończenie wojny — co roku w maju gromadzą się tu przedstawiciele lokalnej społeczności, by złożyć kwiaty i przypomnieć historię spotkania wojsk sojuszniczych sprzed dekad. Dla mieszkańców Vitějovic pomnik pozostaje symbolem końca okupacji i wyzwolenia tej części Prachaticka.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

To niepozorne miejsce łączy w sobie kawałek lokalnej i europejskiej historii — moment, w którym dwie armie idące z przeciwnych krańców kontynentu spotkały się na jednej drodze pośród czeskich pól. Dla osób zainteresowanych historią II wojny światowej i losami południowych Czech w 1945 roku to konkretny, namacalny punkt na mapie, niewymagający dużego objazdu, jeśli jedzie się między Prachaticami a Netolicami.

Najczęstsze pytania

Jakie armie spotkały się przy Vitějovicích? Amerykańska 5. Dywizja Piechoty pod dowództwem generała A.E. Browna oraz sowiecka 100. Gwardyjska Dywizja Strzelecka pod dowództwem generała A.I. Makarenki.

Skąd wzięła się data 13 maja 1945 w nazwie pomnika? To dzień, w którym Armia Czerwona przejęła od czechosłowackich ochotników nadzór nad obozem jeńców niemieckich i węgierskich zatrzymanych wcześniej przez Amerykanów 5 maja 1945 roku.

Czy pomnik, który stoi dziś, jest oryginalny z 1946 roku? Nie. Pierwotny pomnik z 1946 roku został usunięty w czasach komunizmu. Obecny obiekt to powojenna rekonstrukcja postawiona po 1989 roku, kilka metrów od pierwotnego miejsca.

Co jest napisane na pomniku? Historyczna tablica z pierwszego pomnika nosiła słowa „Pravda vítězí” — „Prawda zwycięża”.

Gdzie dokładnie szukać pomnika? Na skrzyżowaniu dróg Prachatice–Netolice i Vitějovice–Svojnice, przy budynku znanym jako „Stopážka”, w polach tuż przy wsi Vitějovice.