Socha svatého Jana Nepomuckého w Netolicach

Na Masarykowym placu w Netolicach, tuż przy tamtejszym kościele, stoi barokowa socha świętego Jana Nepomuckého – jeden z mniejszych, ale wartych chwili uwagi zabytków tego południowoczeskiego miasteczka. To typowy przykład przydrożnej i miejskiej rzeźby sakralnej, jaką w XVIII wieku stawiano w niemal każdej czeskiej miejscowości na cześć praskiego kanonika i męczennika.

Kim był Jan Nepomucký?

Jan Nepomucký (znany też jako Jan z Pomuku) był czeskim duchownym, kanonikiem i wikariuszem generalnym archidiecezji praskiej żyjącym w XIV wieku. Popadł w konflikt z królem Wacławem IV – według tradycji z powodu lojalności wobec arcybiskupa Jana z Jenštejna w sporze z koroną czeską. Zapłacił za to najwyższą cenę: został stracony przez utopienie w rzece Wełtawie. Ta śmierć w wodzie stała się później podstawą jego kultu jako patrona przed powodziami i utonięciem, a jego wizerunek – z biretem na głowie, w komży i płaszczu z futrzanym kołnierzem, z krzyżem w dłoniach – rozpoznaje się w całych Czechach i w wielu krajach Europy Środkowej.

Jak wygląda pomnik w Netolicach?

Rzeźba stoi na sześciobocznym cokole z balustradą, której narożne słupki wieńczą niewielkie szyszkowe zwieńczenia; z jednej strony balustrada jest otwarta. Na cokole spoczywa mocno profilowana płyta, dźwigająca właściwą figurę świętego – przedstawionego w lekkim skłonie w prawą stronę. Jan Nepomucký ubrany jest w komżę, rokietę i płaszcz z futrzanym kołnierzem, na głowie ma biret, twarz okala broda. Na zgiętym prawym ramieniu opiera się krzyż, który święty przytrzymuje lewą dłonią.

Na przedniej ścianie cokołu widnieje inskrypcja w formie chronogramu, z którego data budowy odczytywana jest jako rok 1765. Tekst po łacinie odnosi się do czci świętego jako patrona ojczyzny i orędownika w potrzebie, a fundatorzy zaznaczyli w nim swój udział w powstaniu dzieła jako wotum. Cała kompozycja – zarówno figura, jak i podstawa – wykonana jest ze średnio- do gruboziarnistego piaskowca, materiału typowego dla barokowej rzeźby plenerowej w tym regionie Czech.

Dlaczego warto się zatrzymać?

Pomnik znajduje się na górnej stronie placu, w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, co czyni go naturalnym punktem na spacerowej trasie po historycznym centrum Netolic. To niewielki, ale autentyczny ślad barokowej pobożności miejskiej – rzeźby tego typu stawiano zwykle z inicjatywy mieszczan lub cechów jako podziękowanie za opiekę lub ochronę przed nieszczęściem, często właśnie związanym z wodą lub klęskami żywiołowymi. W Netolicach, podobnie jak w setkach innych czeskich miast i wsi, taka figura pełniła funkcję zarówno religijną, jak i tożsamościową – znak, że miejscowość dba o swoje tradycje i przestrzeń publiczną.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi socha? Na górnej części Masarykowego placu w Netolicach, przy kościele.

Z jakiego roku pochodzi? Inskrypcja na cokole zawiera chronogram wskazujący rok 1765.

Z czego jest wykonana? Z piaskowca – zarówno figura świętego, jak i cokół z balustradą.

Kogo przedstawia rzeźba? Świętego Jana Nepomuckého, czeskiego duchownego i męczennika, patrona chroniącego przed powodziami i utonięciem, przedstawionego tradycyjnie w komży, płaszczu z futrzanym kołnierzem i birecie, z krzyżem w dłoniach.

Czy pomnik jest chroniony jako zabytek? Tak, figura wraz z cokołem jest wpisana do czeskiego rejestru zabytków (Památkový katalog).