Pomník českým válečným letcům RAF

Pomnik czeskim lotnikom wojennym RAF stoi na Senovážném náměstí w centrum Czeskich Budziejowic. Upamiętnia mieszkańców miasta, którzy podczas II wojny światowej służyli w brytyjskim Royal Air Force i zginęli w walce o wolność swojego kraju.

Jak wygląda pomnik?

Głównym elementem kompozycji jest wykonany z laminatu szklanego model kadłuba myśliwca Spitfire – legendarnego samolotu, który bronił Wielkiej Brytanii w czasie bitwy o Anglię. Model waży około 300 kilogramów i został zbudowany w warsztacie w pobliskim Lišovie; jego wykonanie zajęło rzemieślnikom cztery miesiące pracy. Kadłub osadzono na marmurowym cokole, a prowadząca do niego ścieżka ozdobiona jest sylwetkami samolotów Royal Air Force wpisanymi w nawierzchnię – tak, że odwiedzający, zbliżając się do pomnika, „przechodzi" niejako przez formację maszyn, które broniły angielskiego nieba.

Kogo upamiętnia pomnik?

Pomnik nosi nazwiska czterech lotników związanych z Czeskimi Budziejowicami, którzy zginęli podczas służby w RAF: Františka Marka (zmarł 14 września 1940 roku), Václava Štětkę (zmarł 17 kwietnia 1941 roku), Jaroslava Jelínka (zmarł 12 stycznia 1943 roku) oraz Josefa Šimandla (zmarł 23 listopada 1943 roku). František Marek był pierwszym budziejowickim lotnikiem, który zginął – poległ w bitwie o Anglię, symbolicznym starciu powietrznym z 1940 roku, w którym czechosłowaccy piloci walczący w szeregach RAF odegrali istotną rolę.

Kiedy i dlaczego powstał pomnik?

Pomnik odsłonięto 12 września 2015 roku, w 75. rocznicę bitwy o Anglię. Budowę zainicjował Vladimír Vopalecký, którego wuj Josef służył w czasie wojny w brytyjskim lotnictwie – to właśnie osobisty, rodzinny związek z historią RAF skłonił go do wieloletnich starań o postawienie pomnika w rodzinnym mieście; od pierwszego pomysłu do odsłonięcia minęło osiem lat zabiegów organizacyjnych. W uroczystości odsłonięcia wzięli udział żyjący wówczas weterani wojenni, w tym generał Emil Boček oraz pułkownik Alois Dubec.

Dlaczego historia czechosłowackich lotników RAF jest tak ważna?

Losy lotników upamiętnionych na Senovážném náměstí wpisują się w szerszą, dramatyczną historię czechosłowackiego personelu RAF. Ci, którzy przeżyli wojnę i wrócili do ojczyzny, po przejęciu władzy przez komunistów w 1948 roku byli prześladowani i dyskryminowani zawodowo za samą służbę w zachodnich siłach zbrojnych – wielu z nich trafiło do więzień lub zostało zdegradowanych do najprostszych prac fizycznych. Część zdecydowała się uciec z powrotem na emigrację, gdzie ponad stu byłych czechosłowackich lotników RAF powróciło do czynnej służby w brytyjskim lotnictwie. Pomnik w Czeskich Budziejowicach jest więc hołdem nie tylko dla poległych w walce, ale pośrednio także dla całego pokolenia lotników, których losy naznaczyła zarówno wojna, jak i powojenne represje.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik?

Pomnik stoi na Senovážném náměstí, niewielkim placu w historycznym centrum Czeskich Budziejowic, łatwo dostępnym pieszo z głównego rynku miasta. Miejsce jest ogólnodostępne przez cały rok i stanowi przystanek na trasie spacerów śladami wojennej historii miasta.

Najczęstsze pytania

Czy pomnik jest łatwo dostępny dla turystów? Tak, znajduje się w centrum miasta na Senovážném náměstí i można go swobodnie zwiedzić bez ograniczeń, o każdej porze dnia.

Ilu lotników upamiętnia pomnik? Pomnik wymienia nazwiska czterech lotników związanych z Czeskimi Budziejowicami, którzy zginęli podczas służby w RAF w latach 1940–1943.

Dlaczego pomnik ma formę Spitfire'a? Spitfire był jednym z kluczowych brytyjskich myśliwców bitwy o Anglię, w której walczyli i ginęli czechosłowaccy piloci RAF – model kadłuba symbolizuje ich służbę w tej formacji.

Kiedy odsłonięto pomnik? Pomnik odsłonięto 12 września 2015 roku, w 75. rocznicę bitwy o Anglię.