Pamětní deska Tomáše Garrigue Masaryka

Pamiątkowa tablica Tomáša Garrigue Masaryka zdobi fasadę ratusza przy placu Přemysla Otakara II w Czeskich Budziejowicach, jednym z najbardziej okazałych rynków w Czechach Południowych, otoczonym barokowymi kamienicami z podcieniami. Brązowa tablica o wymiarach 80 na 80 centymetrów przedstawia u góry popiersie pierwszego prezydenta Czechosłowacji, a w środkowej części umieszczono czechosłowacki godło państwowe. Kompozycja jest skromna w skali, ale czytelna z poziomu ulicy, co czyni ją naturalnym punktem, przy którym zatrzymują się spacerujący po historycznym centrum miasta.

Skąd wzięła się tablica?

Tablicę odsłonięto w 1935 roku. Autorstwo projektu przypisuje się K. Chocholi, a prace rzeźbiarskie wykonał Jan Vítězslav Dušek (1891–1966), czeski rzeźbiarz działający w okresie międzywojennym. Tablica nie jest jedynie ogólnym hołdem dla prezydenta — upamiętnia konkretne wydarzenie: entuzjastyczne powitanie, jakie mieszkańcy Czech Południowych zgotowali Masarykowi podczas jego triumfalnego powrotu do ojczyzny 20 grudnia 1918 roku, zaledwie kilka tygodni po ogłoszeniu niepodległości Czechosłowacji. Umieszczenie tablicy na budynku ratusza, siedzibie władz miejskich, podkreślało wagę tamtego momentu dla lokalnej społeczności.

Dlaczego tablica zniknęła i jak wróciła na swoje miejsce?

Historia tablicy odzwierciedla burzliwe dzieje regionu. Podczas okupacji niemieckiej (1939–1945) tablice i pomniki związane z Masarykiem oraz z ideą niepodległej Czechosłowacji były systematycznie usuwane, ponieważ okupacyjne władze dążyły do wymazania z przestrzeni publicznej symboli państwowości sprzed 1938 roku. Tablica na ratuszu w Czeskich Budziejowicach podzieliła ten los i na dziesięciolecia zniknęła z placu.

Powróciła dopiero w 1990 roku, w okresie przemian politycznych po upadku komunizmu, gdy przywracanie pamięci o pierwszym prezydencie stało się częścią szerszego odtwarzania symboliki niepodległościowej. Formalne, powtórne odsłonięcie nastąpiło w 1995 roku, po zakończeniu prac remontowych budynku ratusza, kiedy tablicę przywrócono na jej historyczne miejsce na fasadzie.

Co warto wiedzieć, zwiedzając plac?

Tablica znajduje się w samym sercu Czeskich Budziejowic, dzięki czemu odwiedzający plac Přemysla Otakara II — znany z fontanny Samsona oraz pobliskiej Czarnej Wieży — mogą łatwo dostrzec ją na fasadzie ratusza. To niewielki, ale wymowny element pamięci historycznej miasta, łączący architekturę okazałego centralnego rynku z opowieścią o narodzinach niepodległej Czechosłowacji i o tym, jak prowincjonalne miasto powitało w domu swojego pierwszego prezydenta.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się tablica? Na fasadzie ratusza przy placu Přemysla Otakara II w Czeskich Budziejowicach.

Kiedy powstała? Pierwotnie odsłonięto ją w 1935 roku.

Dlaczego przez wiele lat jej nie było? Została usunięta podczas okupacji niemieckiej (1939–1945) jako symbol niepodległej Czechosłowacji.

Kiedy wróciła na swoje miejsce? Tablica powróciła w 1990 roku, a formalne ponowne odsłonięcie miało miejsce w 1995 roku, po remoncie ratusza.

Kto jest autorem tablicy? Projekt przypisuje się K. Chocholi, a prace rzeźbiarskie wykonał Jan Vítězslav Dušek.