Monument of Adalbert Lanna the Elder

Pomnik Vojtěcha Lanny Starszego stoi w parku miejskim Sady w Czeskich Budziejowicach i należy do monumentów o wyjątkowo burzliwej historii – zniszczony przez tłum tuż po wojnie, wrócił na swoje miejsce dopiero po blisko pięćdziesięciu latach. Rzeźba upamiętnia lokalnego przedsiębiorcę, którego działalność w XIX wieku znacząco wpłynęła na rozwój transportu w regionie południowych Czech.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Monument znajduje się w Sady, miejskim parku w Czeskich Budziejowicach – zielonej, spokojnej przestrzeni, która od dawna pełni funkcję reprezentacyjnego miejsca odpoczynku mieszkańców i punktu, w którym miasto stawiało pomniki swoim zasłużonym obywatelom.

Kim był Adalbert Lanna Starszy?

Adalbert (Vojtěch) Lanna Starszy (1805–1866) był lokalnym rodakiem Czeskich Budziejowic, przedsiębiorcą związanym z żeglugą rzeczną oraz rozwojem transportu kolejowego w regionie. Jego działalność gospodarcza wpisywała się w szerszy, dziewiętnastowieczny proces industrializacji Cesarstwa Austriackiego, w którym prywatni przedsiębiorcy budowali infrastrukturę transportową – kanały żeglowne i linie kolejowe – łączącą ośrodki przemysłowe z rynkami zbytu. Dla mieszkańców miasta był postacią na tyle znaczącą, że po jego śmierci rada miejska zdecydowała się upamiętnić go trwałym pomnikiem.

Kiedy i jak powstał pomnik?

Prace nad rzeźbą trwały wyjątkowo długo – od 1866 do 1879 roku. Monument powstał w Cesarsko-Królewskiej Odlewni Artystycznej w Wiedniu, jednej z ważniejszych pracowni odlewniczych ówczesnej monarchii habsburskiej, pod artystycznym kierownictwem Franza Pönningera. Koszty realizacji pokryto w dużej mierze z publicznej zbiórki pieniędzy, którą zainicjowała rada miasta Czeskich Budziejowic – mieszkańcy sami złożyli się na upamiętnienie swojego zasłużonego rodaka.

Co spotkało pomnik w 1945 roku?

Losy monumentu odmieniły się dramatycznie w maju 1945 roku, w burzliwych powojennych miesiącach. Pomnik został zerwany z cokołu przez rozwścieczony tłum i poważnie uszkodzony, a następnie usunięto go w odosobnione miejsce, z dala od oczu mieszkańców. Przez blisko pół wieku nie wracał do przestrzeni publicznej miasta.

Kiedy wrócił na swoje miejsce?

Dopiero w 1993 roku, po transformacji politycznej w Czechosłowacji, przeprowadzono częściową renowację uszkodzonego dzieła i ponownie ustawiono je w parku Sady. Powrót pomnika na widok publiczny stał się symbolicznym gestem przywracania miastu elementów jego przedwojennej historii, które przez dekady pozostawały ukryte.

Co warto wiedzieć, planując wizytę?

Pomnik znajduje się w spokojnej, zielonej części parku Sady, z dala od największego ruchu turystycznego centrum Czeskich Budziejowic, co czyni go interesującym przystankiem dla osób zainteresowanych XIX-wieczną historią miasta i jego przedsiębiorczymi mieszczanami, a nie typowym punktem na standardowej trasie zwiedzania rynku i katedry.

Najczęstsze pytania

Kim był Adalbert Lanna Starszy? Lokalnym przedsiębiorcą z Czeskich Budziejowic (1805–1866), związanym z żeglugą rzeczną i rozwojem transportu kolejowego w regionie.

Gdzie stoi pomnik? W parku miejskim Sady w Czeskich Budziejowicach.

Kto wykonał pomnik i kiedy powstał? Powstał w latach 1866–1879 w Cesarsko-Królewskiej Odlewni Artystycznej w Wiedniu, pod kierunkiem artystycznym Franza Pönningera.

Kto sfinansował budowę pomnika? Mieszkańcy miasta, w ramach publicznej zbiórki zainicjowanej przez radę miasta Czeskich Budziejowic.

Co stało się z pomnikiem w 1945 roku? Został zerwany przez tłum, poważnie uszkodzony i usunięty w odosobnione miejsce.

Kiedy przywrócono pomnik na jego miejsce? W 1993 roku, po przeprowadzeniu częściowej renowacji.