Památník Zámeček

Památník Zámeček w Pardubicach to miejsce pamięci na terenie dawnego niemieckiego miejsca egzekucji z okresu drugiej wojny światowej. Znajduje się na obrzeżach miasta, w dzielnicy Pardubičky, i łączy funkcję pietnego upamiętnienia ofiar z nowoczesną wystawą muzealną.

Co się tu wydarzyło?

Teren, dziś kojarzony z tragedią, wcześniej był częścią zwykłej strzelnicy myśliwskiej należącej do pobliskiej willi rodziny Larisch. Po zamachu na zastępcę Protektora Rzeszy Reinharda Heydricha w maju 1942 roku okupanci ogłosili tzw. drugi stan wyjątkowy i zamienili to miejsce w punkt masowych egzekucji. Między 3 czerwca a 9 lipca 1942 roku rozstrzelano tu 194 osoby, w tym mieszkańców zrównanej z ziemią wsi Ležáky, spalonej w odwecie za pomoc udzieloną spadochroniarzom powiązanym z zamachem na Heydricha.

Jak wygląda dzisiaj?

Pierwszy pomnik ku czci ofiar odsłonięto już 31 października 1949 roku, wkrótce po wojnie. W 1978 roku miejsce uzyskało status Narodowego Zabytku Kultury. Współczesny kształt Zámeček zawdzięcza gruntownej rewitalizacji zakończonej w 2021 roku — konkurs na przebudowę ogłoszono w 2017 roku, koncepcję historyczną opracował historyk Vojtěch Kyncl, a projekt architektoniczny przygotowali Jan Žalský i Vít Podráský. Powstał wtedy nowy budynek muzealny z nowoczesną ekspozycją, uzupełniający dotychczasowe miejsce pietne. Wystawa opowiada o okolicznościach represji z lat 1942–1943 oraz o losach konkretnych ofiar, dzięki czemu odwiedzający poznają nie tylko fakty, ale i ludzkie historie stojące za liczbami.

Jak dotrzeć?

Zámeček leży na obrzeżach Pardubic, w części Pardubičky, a dojazd na parking prowadzi z ulicy Průmyslová. Parkowanie jest bezpłatne, ale obowiązuje limit czasowy oznaczany na tarczy parkingowej. Komunikacją miejską najwygodniej dojechać linią 12, która jedzie bezpośrednio z dworca głównego do przystanku „Zámeček”. Alternatywą są linie 2, 27 i 28 do przystanku „Zámeček” lub „Černá za Bory, silo”, a także linia 1 do przystanku „Slovany, U Přejezdu”, skąd do memoriału jest około 10 minut pieszo. Rowerzyści znajdą na parkingu stojak do zaparkowania jednośladów.

Kiedy przyjechać?

Memoriał działa sezonowo. Od marca do czerwca otwarty jest od wtorku do piątku w godzinach 13–18 oraz w weekendy w godzinach 10–18. W lipcu i sierpniu, w szczycie sezonu turystycznego, czynny jest codziennie od wtorku do niedzieli w godzinach 10–18. Warto zaplanować wizytę z odpowiednim wyprzedzeniem, zwłaszcza jeśli podróżuje się w ramach szerszej trasy po Pardubicach, ponieważ poza sezonem letnim godziny otwarcia są krótsze.

Dla kogo to miejsce?

Zámeček to obowiązkowy punkt dla osób zainteresowanych historią drugiej wojny światowej i okupacji Czechosłowacji, a także dla tych, którzy odwiedzili już Lidice czy Ležáky i chcą dopełnić obraz represji z 1942 roku. To także miejsce edukacyjne, odpowiednie dla młodzieży szkolnej — ekspozycja została zaprojektowana tak, by w przystępny sposób przybliżać trudną historię bez zbędnego patosu.

Najczęstsze pytania

Ile osób zginęło w Zámečku? Między 3 czerwca a 9 lipca 1942 roku niemieccy okupanci rozstrzelali tu 194 osoby, w tym mieszkańców wsi Ležáky.

Czy wstęp jest płatny? Tak, obowiązuje bilet wstępu na wystawę muzealną; dostępne są zniżki m.in. dla dzieci, studentów, seniorów i posiadaczy legitymacji ZTP.

Czy da się dojechać bez samochodu? Tak, najwygodniej linią autobusową nr 12 jadącą bezpośrednio z dworca głównego w Pardubicach do przystanku „Zámeček”.

Czy memoriał jest czynny cały rok? Tak, ale w skróconych godzinach poza sezonem letnim — pełny rozkład otwarcia obowiązuje od lipca do sierpnia.