MUDr. Josef Bartoň

MUDr. Josef Bartoň to pamiątkowe miejsce w Pardubicach poświęcone pediatrze i uczestnikowi ruchu oporu, straconemu przez niemieckie władze okupacyjne w 1942 roku. Kim był ten człowiek i dlaczego Pardubice do dziś przypominają o jego losie?

Kim był Josef Bartoň?

Josef Bartoň urodził się 25 sierpnia 1899 roku w Moraszycach. Maturę zdał w gimnazjum w Chrudimiu w 1917 roku, a osiem lat później ukończył studia na wydziale lekarskim Uniwersytetu Karola w Pradze. Po studiach pracował na klinice pediatrycznej w Pradze, zanim przeniósł się do Pardubic, gdzie otworzył prywatny gabinet jako lekarz dziecięcy. To właśnie w Pardubicach związał swoje życie zawodowe i społeczne na trwałe – współtworzył tam między innymi Ligę Masaryka do walki z gruźlicą, angażując się w profilaktykę zdrowotną w czasach, gdy choroba ta zbierała w regionie tragiczne żniwo wśród dzieci i dorosłych.

Jaką rolę odegrał w konspiracji?

Wybuch drugiej wojny światowej i okupacja Czechosłowacji przez III Rzeszę zastały Bartonia jako czynnego, choć dyskretnego uczestnika życia zawodowego w Pardubicach. Wkrótce dołączył do podziemnej organizacji ÚVOD (Ústřední vedení odboje domácího), będącej jedną z głównych struktur czeskiego ruchu oporu na terenie okupowanego Protektoratu Czech i Moraw. Reprezentował także Komitet Petycyjny "Věrni zůstaneme" ("Pozostaniemy wierni"), skupiający osoby sprzeciwiające się kolaboracji z okupantem. Z czasem jego działalność konspiracyjna nabrała jeszcze poważniejszego wymiaru – zaczął współpracować z grupą spadochronową Silver A, jedną z brytyjskich misji wysłanych do okupowanej Czechosłowacji w celu wspierania krajowego ruchu oporu i utrzymywania łączności z rządem emigracyjnym w Londynie.

Jak zakończyło się jego życie?

Zaangażowanie w konspirację niosło ze sobą śmiertelne ryzyko, szczególnie po zamachu na Reinharda Heydricha w maju 1942 roku, kiedy okupant rozpoczął falę brutalnych represji wymierzonych w rzeczywistych i domniemanych członków ruchu oporu. Josef Bartoń został aresztowany przez gestapo 20 czerwca 1942 roku. Śledztwo trwało niespełna dwa tygodnie – 2 lipca 1942 roku został stracony na terenie pardubickiego Zámečku, miejsca, które w tym okresie stało się jednym z symboli niemieckiego terroru wobec czeskiej ludności cywilnej i konspiratorów.

Gdzie dziś można znaleźć ślady po nim?

Pamięć o Josefie Bartoniu i jego żonie Emilii, również zaangażowanej w działalność konspiracyjną, jest w Pardubicach utrwalona w kilku miejscach. Na domu przy ulicy Smilova, gdzie mieszkało małżeństwo, umieszczono tablicę pamiątkową poświęconą obojgu. Przy wejściu do szpitala na ulicy Kyjevská znajduje się kolejna tablica upamiętniająca pracowników szpitala straconych w latach 1939–1945, wśród których wymieniono również MUDr. Josefa Bartonia. Jego imię widnieje także na granitowym bloku w kompozycji pomnika ofiar obu wojen światowych w Stojicach, w pobliżu tamtejszego cmentarza i kościoła.

Najczęstsze pytania

Czym zajmował się Josef Bartoń zawodowo? Był lekarzem pediatrą, prowadził prywatną praktykę w Pardubicach i współtworzył lokalną Ligę Masaryka do walki z gruźlicą.

Z jaką grupą oporu współpracował? Był członkiem ÚVOD, reprezentował Komitet Petycyjny "Věrni zůstaneme" i współpracował z desantową grupą Silver A.

Kiedy i gdzie zginął? Został aresztowany 20 czerwca 1942 roku, a straceniu na pardubickim Zámečku poddano go 2 lipca 1942 roku.

Gdzie znajdują się upamiętnienia Bartonia w Pardubicach? Tablice pamiątkowe znajdują się na domu przy ulicy Smilova oraz przy wejściu do szpitala na ulicy Kyjevská, a jego nazwisko widnieje też na pomniku ofiar wojennych w Stojicach.