Památník 1. máje 1890

Památník 1. máje 1890 stoi w parku Pisárky w Brnie, niedaleko pawilonu Anthropos i dawnej strzelnicy Pisárecké. Upamiętnia pierwsze brneńskie obchody Święta Pracy, które odbyły się właśnie w tym miejscu 1 maja 1890 roku.

Co upamiętnia ten pomnik?

Pomnik wiąże się z jednym z najważniejszych momentów w historii brneńskiego ruchu robotniczego. 1 maja 1890 roku w Pisárkach zorganizowano pierwsze w mieście obchody Święta Pracy — wydarzenie, które połączyło czeskie i niemieckie towarzystwa śpiewacze robotników działające wówczas w Brnie. Aby zapewnić jedność organizacyjną, przedstawiciele tych towarzystw spotkali się wcześniej, 1 kwietnia 1890 roku, i wspólnie ustalili przebieg majowej celebracji. Samą uroczystość rozpoczęto wspólnym odśpiewaniem "Pieśni pracy" — w wersji czeskiej i niemieckiej jednocześnie, co miało symbolizować solidarność robotników niezależnie od narodowości.

Drugi wątek, do którego odwołuje się pomnik, sięga jeszcze dalej wstecz — do roku 1869. W pobliskim budynku odbyło się wówczas zgromadzenie robotników, którego uczestnicy zadeklarowali poparcie dla programu I Międzynarodówki. Ten epizod traktowany jest jako jeden z wcześniejszych przejawów zorganizowanej świadomości klasowej wśród brneńskich robotników, poprzedzający o dwie dekady wydarzenia z 1890 roku.

Jak wygląda pomnik?

Obecna forma pomnika pochodzi z 2010 roku, kiedy przeprowadzono jego przebudowę według projektu rzeźbiarza Miloša Slezáka i architekta Antonína Hladíka. Centralnym elementem jest surowo obrobiony, wysoki kamienny obelisk z dużymi, wyraźnie wyciętymi napisami w górnej części. Po bokach ustawiono dwa granitowe bloki ułożone poziomo, z celowo pozostawionymi, ostro łamanymi krawędziami — zabieg, który nadaje kompozycji surowy, industrialny charakter nawiązujący do robotniczej tematyki miejsca.

Na obelisku widnieje napis "Práce buď čest" ("Niech praca będzie uczczona"). Na jednym z bloków umieszczono inskrypcję informującą, że właśnie w tym miejscu 1 maja 1890 roku odbyły się pierwsze obchody Święta Pracy w Brnie i okolicy. Drugi blok przypomina o zgromadzeniu robotników z 1869 roku i ich deklaracji wobec programu I Międzynarodówki.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik?

Pomnik stoi w parku w dzielnicy Pisárky, administracyjnie należącej do Brna-Střed, w bezpośrednim sąsiedztwie pawilonu Anthropos oraz terenu dawnej strzelnicy Pisárecké. To spokojna, zielona część miasta, chętnie odwiedzana przez spacerowiczów i rowerzystów korzystających z okolicznych ścieżek wzdłuż rzeki Svratky.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

Dla osób interesujących się historią społeczną Europy Środkowej pomnik stanowi namacalny ślad narodzin ruchu robotniczego w Brnie — mieście, które w XIX wieku było jednym z ważniejszych ośrodków przemysłowych monarchii habsburskiej. To także dobry punkt na trasie spaceru łączącego pobliskie atrakcje Pisárek, w tym pawilon Anthropos z ekspozycją poświęconą prehistorii człowieka.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał pomnik? Wydarzenie, które upamiętnia, miało miejsce w 1890 roku, ale obecna forma pomnika pochodzi z 2010 roku, kiedy przeprowadzono jego przebudowę.

Kto zaprojektował obecną formę pomnika? Autorami przebudowy z 2010 roku są rzeźbiarz Miloš Slezák oraz architekt Antonín Hladík.

Co oznacza napis na pomniku? Główny napis "Práce buď čest" oznacza "Niech praca będzie uczczona" i nawiązuje do robotniczej tematyki miejsca.

Jak dojechać do pomnika? Pomnik znajduje się w parku Pisárky, w pobliżu pawilonu Anthropos, w dzielnicy Brno-Střed.

Czy w pobliżu są inne atrakcje? Tak, w bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się pawilon Anthropos oraz teren dawnej strzelnicy Pisárecké, a okolica oferuje ścieżki spacerowe wzdłuż rzeki Svratky.