Opactwo św. Szczepana w Caen

Opactwo św. Szczepana w Caen (fr. Abbaye Saint-Étienne, znane też jako Opactwo Męskie – Abbaye aux Hommes) to dawne opactwo benedyktyńskie w centrum Caen, którego początki sięgają połowy XI wieku i wiążą się bezpośrednio z osobą Wilhelma Zdobywcy.

Jak powstało opactwo?

Papież odmówił zgody na małżeństwo Wilhelma, księcia Normandii, z Matyldą Flandryjską, uznając je za zbyt bliskie pokrewieństwem. Dopiero po latach starań, między innymi dzięki wstawiennictwu Lanfranca, przeora opactwa w Bec, para uzyskała rozgrzeszenie pod warunkiem ufundowania dwóch klasztorów w Caen – męskiego i żeńskiego. Budowę opactwa św. Szczepana rozpoczęto w 1063 roku, a sam kościół klasztorny wznoszono w latach 1065-1077, kiedy nastąpiła jego konsekracja. Nadzór nad pracami powierzono Lanfrankowi, który został pierwszym opatem tego miejsca.

Gdzie spoczywa Wilhelm Zdobywca?

Wilhelm zmarł 9 września 1087 roku w Rouen i zgodnie z własną wolą został pochowany w prezbiterium kościoła Saint-Étienne, w opactwie, które sam ufundował. Jego pierwotny grobowiec – marmurowy sarkofag z leżącą figurą władcy – nie przetrwał do naszych czasów. W 1562 roku, podczas wojen religijnych, hugenoci sprofanowali grób, rozrzucając szczątki króla. Ocalała tylko jedna kość udowa, którą później odzyskano i ponownie złożono w krypcie. Współczesna płyta w prezbiterium wskazuje miejsce pochówku, choć samego grobowca w pierwotnej formie już nie ma.

Jaka jest architektura kościoła?

Kościół opactwa łączy surowy styl romański z późniejszymi elementami gotyckimi – przede wszystkim prezbiterium, przebudowane w stylu gotyku normandzkiego kilkadziesiąt lat po pierwotnej konsekracji. Dwuwieżowa fasada zachodnia, z charakterystycznymi wysokimi wieżami zwieńczonymi ośmiobocznymi hełmami, stała się wzorem dla wielu kościołów budowanych w Anglii po podboju normańskim z 1066 roku. Wnętrze imponuje wysokością i prostotą form, typową dla architektury benedyktyńskiej tego okresu.

Co dziś mieści się w opactwie?

Zabudowania klasztorne, w tym krużganek utrzymany w stylu toskańskim, przebudowano głównie w XVIII wieku. Po rewolucji francuskiej opactwo zamieniono na liceum, a od lat 60. XX wieku w dawnych budynkach klasztornych mieści się ratusz miasta Caen (Hôtel de Ville). Sam kościół Saint-Étienne pozostaje natomiast czynnym miejscem kultu i jest dostępny do zwiedzania.

Jak opactwo łączy się z Opactwem Świętej Trójcy?

Opactwo św. Szczepana powstało jako fundacja bliźniacza wobec żeńskiego Opactwa Świętej Trójcy (Abbaye aux Dames), ufundowanego w tym samym czasie przez Matyldę Flandryjską. Oba klasztory wyrosły z jednej pokuty nałożonej na książęcą parę, jednak funkcjonowały niezależnie – jeden dla mnichów, drugi dla mniszek – i nie należy ich ze sobą mylić.

Najczęstsze pytania

Kto założył Opactwo św. Szczepana w Caen? Opactwo ufundował Wilhelm Zdobywca, książę Normandii i późniejszy król Anglii, w ramach pokuty nałożonej przez papieża za małżeństwo z Matyldą Flandryjską.

Czy grób Wilhelma Zdobywcy jest oryginalny? Nie. Pierwotny XI-wieczny grobowiec zniszczono w 1562 roku podczas wojen religijnych. Do dziś zachowała się jedynie jedna kość udowa władcy, a obecna płyta w prezbiterium oznacza wyłącznie miejsce pochówku.

Czym różni się od Opactwa Świętej Trójcy? Opactwo św. Szczepana (Abbaye aux Hommes) było klasztorem męskim ufundowanym przez Wilhelma, natomiast pobliskie Opactwo Świętej Trójcy (Abbaye aux Dames) było klasztorem żeńskim ufundowanym przez jego żonę Matyldę. To dwie odrębne fundacje, choć historycznie ze sobą powiązane.

Co można dziś zwiedzić w opactwie? Turyści mogą zwiedzać kościół Saint-Étienne z grobem Wilhelma oraz częściowo zabudowania klasztorne, w których mieści się dziś ratusz Caen.