Old Jewish cemetery in Prague-Smíchov

Stary żydowski cmentarz na praskim Smíchovie to niewielka, ale niezwykle klimatyczna nekropolia ukryta na zboczu nad doliną Radlicką, w dzielnicy Praha 5-Radlice. Powstał w 1788 roku, gdy gmina żydowska ze Smíchova potrzebowała nowego miejsca pochówku po tym, jak cmentarz w praskim Josefovie przestał wystarczać na potrzeby rosnącej społeczności. Otwarcie praskiego getta i stopniowe przenoszenie się Żydów na przedmieścia od około 1787 roku dodatkowo przyspieszyło decyzję o założeniu nowej nekropolii z dala od centrum miasta.

Jak wygląda cmentarz?

Cmentarz zajmuje niewielką, niemal kwadratową działkę o powierzchni 1531 metrów kwadratowych. Mimo skromnych rozmiarów zachowało się tu około 600 nagrobków, z czego 422 pozostaje widocznych do dziś. Znajdziemy wśród nich kamienie w stylu barokowym, klasycystycznym, neogotyckim oraz nowoczesnym, co pozwala prześledzić zmieniające się gusta sepulkralne na przestrzeni ponad 150 lat. Najmłodszy nagrobek pochodzi z 1937 roku i wyznacza koniec okresu użytkowania cmentarza jako miejsca pochówków.

Co mówią nagrobki?

Wiele inskrypcji spisano po niemiecku – to typowe dla zasymilowanych praskich Żydów przełomu XIX i XX wieku, którzy coraz częściej posługiwali się tym językiem w codziennym życiu i na własnych pomnikach nagrobnych. Na części kamieni zachowały się także ślady po umieszczonych niegdyś fotografiach zmarłych, co było popularnym zwyczajem w tamtym okresie i nadaje miejscu wyjątkowo osobisty, intymny charakter.

Jak zmieniał się cmentarz w czasie?

Po 1980 roku teren cmentarza uległ zmniejszeniu – usunięto jego północną część, w której znajdowały się groby dziecięce. Na miejscu dawnej sali obrzędowej w latach 1982–1985 wzniesiono nowy budynek modlitewny należący do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego. Od 1976 roku cmentarz figuruje jako zabytek kultury, a od 1994 roku prowadzone są tu stopniowe prace konserwatorskie i renowacyjne, mające na celu ochronę pozostałych nagrobków przed dalszym niszczeniem.

Czy można zwiedzać cmentarz?

Tak, choć nie jest to miejsce otwarte swobodnie dla przechodniów jak niektóre inne praskie nekropolie. Wstęp możliwy jest po wcześniejszym umówieniu się telefonicznie lub mailowo, co sprawia, że odwiedziny mają charakter kameralny i pozbawiony tłumów typowych dla bardziej znanych atrakcji turystycznych Pragi.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał cmentarz na Smíchovie? Cmentarz założono w 1788 roku, gdy dotychczasowy cmentarz żydowski w Josefovie przestał wystarczać dla rosnącej społeczności.

Ile nagrobków przetrwało do dziś? Zachowało się około 600 nagrobków, z czego 422 pozostaje widocznych.

Dlaczego wiele inskrypcji jest po niemiecku? Odzwierciedla to postępującą asymilację praskich Żydów w XIX i na początku XX wieku, którzy chętnie posługiwali się językiem niemieckim.

Czy cmentarz jest chroniony prawnie? Tak, od 1976 roku figuruje jako zabytek kultury, a od 1994 roku trwają prace renowacyjne.

Czy można wejść na teren bez wcześniejszej rezerwacji? Nie – zwiedzanie wymaga wcześniejszego umówienia telefonicznego lub mailowego.