Church of Saints Philip and James

Kościół św. Filipa i Jakuba stoi na wapiennej skale nad Wełtawą w praskiej dzielnicy Zlíchov, tuż nad torami kolejowymi biegnącymi wzdłuż rzeki w stronę Barrandova. Barokowa świątynia z początku XVIII wieku jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów tej części Pragi 5 — widać ją zarówno z wody, jak i z pociągu.

Gdzie dokładnie stoi kościół na Zlíchovie?

Budynek zajmuje szczyt tzw. Svatoštěpánské skály (Skały Świętego Szczepana), skalnego cypla wznoszącego się bezpośrednio nad korytem Wełtawy. To ograniczone miejsce wymusiło nietypowe rozwiązanie architektoniczne — kościół zwrócony jest w stronę północną, mimo że tradycyjnie świątynie chrześcijańskie orientowano na wschód. Wokół budowli zachował się niewielki, kameralny cmentarz otoczony murem, na którym od ponad stu lat nikogo już nie chowa.

Jak zmieniała się historia tego miejsca?

Najstarsza wzmianka o kaplicy w tym miejscu pochodzi z 13 lutego 1257 roku — stała tu wówczas romańska kaplica pw. św. Szczepana. Pod koniec XIV wieku wieś Zlíchov wraz z kaplicą przeszła w ręce kartuzów ze smíchovskiego klasztoru, którzy na przełomie XIV i XV wieku przebudowali obiekt w stylu gotyckim.

Spokój nie trwał długo. W sierpniu 1418 roku husyci napadli na klasztor kartuzów na Smíchovie i doszczętnie go zniszczyli. Kaplica na skale przetrwała, ale na kolejne dwa stulecia trafiła pod zarząd utrakwistów. Zmiana nastąpiła dopiero w 1624 roku, gdy wieś Zlíchov wraz z prawem patronatu nad kościołem odkupili jezuici z praskiego Klementinum.

To właśnie jezuici stoją za obecnym kształtem świątyni. W latach 1713–1714 wznieśli na miejscu starszej gotyckiej budowli nowy, barokowy kościół, który poświęcono 5 maja 1714 roku. Trzysta lat od tej daty parafia uroczyście obchodziła w 2014 roku.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Bryła kościoła jest skromna, ale konsekwentna w barokowej estetyce: prostokątna nawa z płaskim stropem, prostokątne prezbiterium oraz smukła wieża na planie graniastosłupa. W wieży wiszą trzy dzwony — najstarszy, dzwon św. Franciszka, odlano już w 1697 roku, jeszcze przed budową obecnego kościoła, dwa pozostałe pochodzą z 1838 roku i noszą wezwania św. Filipa i Jakuba oraz św. Jana Chrzciciela.

Tuż przy kościele, po północnej stronie skały, stoi barokowa kamienna figura św. Jana Nepomucena, ustawiona na wysokim, 225-centymetrowym piaskowcowym cokole w kształcie graniastosłupa. Warto też przejść się między nagrobkami otaczającego kościół cmentarza — spoczywają tu dawni mieszkańcy niegdyś samodzielnej gminy Zlíchov, wchłoniętej później przez rozrastającą się Pragę.

Czy kościół pełni dziś funkcję sakralną?

Tak. Obiekt należy do rzymskokatolickiej parafii przy kościele św. Filipa i Jakuba z siedzibą w Hlubočepach i pozostaje czynnym kościołem parafialnym. Jest też wpisany na listę zabytków kultury jako chroniony obiekt zabytkowy.

Najczęstsze pytania

Ile lat ma kościół na Zlíchovie? Obecna, barokowa budowla powstała w latach 1713–1714, ale miejsce kultu istnieje tu nieprzerwanie od średniowiecza — pierwsza wzmianka o kaplicy pochodzi z 1257 roku.

Dlaczego kościół jest zwrócony na północ, a nie na wschód? Ze względu na ciasną, skalną działkę nad Wełtawą architekci nie mieli miejsca na tradycyjną orientację wschodnią i musieli ustawić świątynię inaczej, niż nakazywał zwyczaj.

Czy przy kościele można zwiedzić cmentarz? Tak, niewielki cmentarz otaczający kościół jest dostępny do zwiedzania, choć od ponad wieku nie odbywają się tu już pochówki.

Do jakiej parafii należy kościół? Do rzymskokatolickiej parafii św. Filipa i Jakuba z siedzibą w praskich Hlubočepach.