Old Jewish cemetery in Náchod

Stary cmentarz żydowski w Náchodzie to niewielki, cichy park w centrum miasta, który kryje w sobie ponad czterysta lat historii lokalnej społeczności żydowskiej. Miejsce to, choć dziś w dużej mierze pozbawione nagrobków, pozostaje jednym z ostatnich świadectw obecności Żydów w Náchodzie, sięgającej połowy XIV wieku.

Kiedy powstał cmentarz?

Pierwsze wzmianki o terenie określanym jako "żydowski ogród" pochodzą z połowy XVI wieku. Z czasem miejsce to przekształciło się w regularną nekropolię, którą rozbudowywano dwukrotnie – w 1630 i 1661 roku, w miarę jak rosła liczba pochówków i potrzeby miejscowej gminy żydowskiej. Cmentarz zajmował powierzchnię przekraczającą 3,6 tysiąca metrów kwadratowych i pełnił swoją funkcję nieprzerwanie aż do 1925 roku, kiedy to w Náchodzie założono nowy cmentarz żydowski, przejmujący dalsze pochówki.

Co znajdowało się na terenie cmentarza?

W 1661 roku, równolegle z rozbudową nekropolii, wzniesiono budynek cmentarny, który pełnił kilka funkcji na przestrzeni wieków. Początkowo był to dom grabarza oraz sala ceremonialna, w której odbywały się obrzędy pogrzebowe zgodne z tradycją żydowską. W XVIII wieku budynek ten wykorzystywano również jako szpital żydowski, służący lokalnej społeczności w czasach epidemii i chorób. Cmentarz mieścił się przy dzisiejszej ulicy Českých bratří, w sercu miasta.

Co się stało z cmentarzem podczas II wojny światowej?

Los cmentarza w czasie okupacji był tragiczny. W czerwcu 1943 roku nazistowskie władze doprowadziły do całkowitej dewastacji miejsca – nagrobki zostały zniszczone, sprzedane lub wykorzystane jako materiał budowlany, między innymi do brukowania dróg. Sam budynek cmentarny przekształcono w tym samym roku w kuźnię, a po wojnie służył jako warsztat i magazyn miejskiego przedsiębiorstwa komunalnego. Praktycznie wszystkie ślady dawnych pochówków zniknęły z powierzchni ziemi.

Jak wygląda to miejsce dzisiaj?

W 1958 roku teren dawnego cmentarza przekształcono w park miejski, który służy mieszkańcom do dziś jako zielona przestrzeń wypoczynkowa. Dopiero w ostatnich dekadach podjęto starania o przywrócenie pamięci o pierwotnym charakterze tego miejsca. W 2013 roku lokalne stowarzyszenie obywatelskie przeprowadziło rewitalizację parku, a rok później, w 2014 roku, miasto ufundowało tablicę pamiątkową poświęconą żydowskim mieszkańcom Náchodu, których groby zostały zbezczeszczone przez nazistów podczas wojny.

Najczęstsze pytania

Czy na terenie cmentarza zachowały się jakieś nagrobki? Nie, większość nagrobków została zniszczona lub usunięta przez nazistów w 1943 roku. Dziś teren funkcjonuje głównie jako park, a jego historyczny charakter przypomina przede wszystkim tablica pamiątkowa z 2014 roku.

Dlaczego cmentarz przestał być używany w 1925 roku? W tym roku w Náchodzie otwarto nowy cmentarz żydowski, który przejął funkcję miejsca pochówków dla lokalnej gminy, odciążając starszą, mniejszą nekropolię.

Co warto zobaczyć w tym miejscu obecnie? Odwiedzający mogą zobaczyć spokojny park w centrum miasta oraz tablicę pamiątkową upamiętniającą żydowską społeczność Náchodu i tragiczne losy cmentarza w czasie II wojny światowej.