Memorial of Slovak National Uprising, Brno

Pomnik Słowackiego Powstania Narodowego stoi na placu náměstí SNP w południowej części dzielnicy Brno-střed, na otwartym skwerze między jezdnią a budynkiem usługowym, naprzeciwko dawnej biblioteki i kina. To najstarszy w Czechach pomnik poświęcony Słowackiemu Powstaniu Narodowemu z 1944 roku — zbrojnemu zrywowi słowackiego ruchu oporu przeciwko nazistowskim Niemcom i kolaboracyjnemu reżimowi Republiki Słowackiej.

Co upamiętnia pomnik?

Rzeźba nosi nazwę „Bohaterowie powstania 1944" i odnosi się wprost do wydarzeń Słowackiego Powstania Narodowego, które wybuchło 29 sierpnia 1944 roku z centrum dowodzenia w Bańskiej Bystrzycy. Był to jeden z największych aktów zbrojnego oporu w okupowanej Europie Środkowej — powstańcy walczyli niemal dwa miesiące, zanim Wehrmacht stłumił zryw pod koniec października 1944 roku. Mimo klęski militarnej powstanie na trwałe weszło do słowackiej pamięci narodowej jako symbol sprzeciwu wobec faszyzmu, a 29 sierpnia obchodzony jest na Słowacji jako święto państwowe.

Kiedy i przez kogo powstał pomnik?

Monument przekazano miastu 27 sierpnia 1974 roku, z okazji trzydziestej rocznicy powstania — uroczystości zorganizował ówczesny Miejski Komitet Narodowy w Brnie. Autorem rzeźby jest Ladislav Snopka, akademicki rzeźbiarz i laureat Państwowej Nagrody Klementa Gottwalda, jednego z najwyższych odznaczeń artystycznych czechosłowackiego okresu powojennego. Wybór lokalizacji nie był przypadkowy — sam plac, przy którym stoi pomnik, nosi imię Słowackiego Powstania Narodowego, co podkreśla symboliczny związek między nazwą przestrzeni publicznej a upamiętnioną rzeźbą.

Czy pomnik był odnawiany?

Tak. W 2013 roku, z inicjatywy miasta Brna, przeprowadzono renowację monumentu — prace konserwatorskie wykonała firma Marston. Zabieg ten pozwolił zachować rzeźbę w dobrym stanie technicznym mimo upływu niemal czterdziestu lat od jej odsłonięcia i zmieniających się warunków atmosferycznych typowych dla eksponowanej lokalizacji na otwartym placu.

Dlaczego warto się zatrzymać w tym miejscu?

Pomnik jest dziś jednym z niewielu materialnych świadectw czesko-słowackiej pamięci o wspólnej historii antyfaszystowskiego oporu, zachowanych w przestrzeni publicznej Brna. Dla osób interesujących się historią XX wieku to punkt, który łączy lokalną topografię miasta (nazwa placu, sąsiedztwo dawnego kina i biblioteki) z ogólnoeuropejską historią II wojny światowej. Miejsce nie jest typową atrakcją turystyczną z infrastrukturą zwiedzania — to raczej przystanek dla spacerowiczów szukających śladów historii w codziennej tkance miasta.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? Na náměstí SNP w Brnie, w jego południowej części, na otwartym skwerze między jezdnią a budynkiem usługowym, w pobliżu dawnej biblioteki i kina.

Kto zaprojektował pomnik? Ladislav Snopka, akademicki rzeźbiarz i laureat Państwowej Nagrody Klementa Gottwalda.

Kiedy odsłonięto pomnik? 27 sierpnia 1974 roku, w trzydziestą rocznicę Słowackiego Powstania Narodowego.

Co symbolizuje Słowackie Powstanie Narodowe? Zbrojny opór słowackiego ruchu oporu wobec nazistowskich Niemiec i kolaboracyjnego reżimu słowackiego w 1944 roku — dziś święto państwowe obchodzone na Słowacji 29 sierpnia.

Czy pomnik był konserwowany? Tak, w 2013 roku miasto Brno zleciło renowację, którą wykonała firma Marston.