Willa Tugendhatów

Willa Tugendhatów to jeden z najważniejszych zabytków architektury nowoczesnej w Brnie i obowiązkowy punkt na mapie każdego, kto interesuje się designem XX wieku. Budynek zaprojektowali Ludwig Mies van der Rohe i Lilly Reich, a powstał w latach 1929–1930 na zlecenie przemysłowca Fritza Tugendhata i jego żony Grety. Stoi w spokojnej, zielonej dzielnicy Černá Pole, na zboczu wzgórza, skąd roztacza się widok na centrum miasta i zamek Szpilberk.

Dlaczego willa jest tak ważna?

To jeden z kluczowych przykładów architektury funkcjonalistycznej w Europie – budynek, w którym po raz pierwszy w Czechosłowacji na tak dużą skalę zastosowano stalową konstrukcję szkieletową w domu mieszkalnym. Dzięki temu wnętrza mogły być całkowicie otwarte, bez tradycyjnych ścian nośnych dzielących przestrzeń. Charakterystyczna, przeszklona ściana głównego salonu mogła częściowo chować się w podłodze, łącząc wnętrze z tarasem i ogrodem. W środku uwagę zwracają luksusowe materiały – onyksowa ściana przecinająca główną przestrzeń oraz okrągła przegroda z drewna macassar, a także oryginalne meble projektowane specjalnie dla tego wnętrza, w tym słynne krzesła Barcelona.

Willa przetrwała burzliwą historię. Rodzina Tugendhatów, pochodzenia żydowskiego, opuściła Czechosłowację w 1938 roku w obliczu zagrożenia nazistowskiego. Budynek był później wykorzystywany przez różne instytucje – w czasie wojny i po niej służył m.in. jako biura, a nawet stajnie dla koni, co poważnie nadwyrężyło jego stan. Dopiero gruntowna, wieloletnia renowacja przywróciła willi pierwotny wygląd, a w 2001 roku obiekt trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako wybitny przykład architektury modernistycznej.

Jak dotrzeć?

Willa znajduje się na Czarnych Polach (Černá Pole), niedaleko centrum Brna – z rynku można dojść pieszo w około 20–25 minut lub dojechać tramwajem bądź autobusem miejskim do przystanku w pobliżu ulicy Černopolní. To wygodna lokalizacja dla osób zwiedzających miasto pieszo, bo trasa prowadzi przez spokojne, willowe uliczki.

Co zobaczysz w środku?

Zwiedzanie obejmuje główne piętro reprezentacyjne z otwartą przestrzenią salonu, jadalni i biblioteki, a także prywatne pomieszczenia rodziny na wyższej kondygnacji oraz część techniczną w suterenie, gdzie mieściły się urządzenia klimatyzacyjne – nowatorskie jak na tamte czasy rozwiązanie. Warto zwrócić uwagę na detale: klamki, oświetlenie i meble zaprojektowane specjalnie do tego wnętrza, tworzące spójną, minimalistyczną całość. Na zewnątrz rozciąga się taras i ogród, zaprojektowane tak, by stanowić naturalne przedłużenie wnętrza.

Kiedy przyjechać?

Willa jest udostępniana zwiedzającym przez cały rok, ale liczba miejsc na oprowadzania jest ograniczona, dlatego warto zarezerwować bilet z wyprzedzeniem, szczególnie w sezonie letnim i w weekendy. Wiosna i jesień to dobre pory na spokojniejsze zwiedzanie bez tłumów, a same wnętrza najlepiej prezentują się w słoneczne dni, gdy światło wpada przez wielką przeszkloną ścianę salonu.

Najczęstsze pytania

Czy trzeba wcześniej rezerwować bilety? Tak, liczba osób w grupie zwiedzającej jest ograniczona, a wejścia odbywają się o wyznaczonych godzinach, dlatego rezerwacja online z wyprzedzeniem jest zdecydowanie zalecana, zwłaszcza w wysokim sezonie.

Ile trwa zwiedzanie willi? Standardowe oprowadzanie z przewodnikiem trwa zwykle około 60–90 minut i obejmuje wnętrza reprezentacyjne oraz część techniczną budynku.

Czy willa jest dostosowana do zwiedzania z dziećmi? Tak, choć ze względu na wartość zabytkową i delikatne wyposażenie zaleca się nadzór nad najmłodszymi, a w niektórych partiach budynku obowiązują ograniczenia dotyczące dotykania eksponatów.

Dlaczego willa znajduje się na Liście UNESCO? Ze względu na wyjątkowe znaczenie dla rozwoju architektury modernistycznej – była jednym z pierwszych domów mieszkalnych na taką skalę wykorzystujących otwarty plan, stalową konstrukcję szkieletową i przeszklone ściany łączące wnętrze z ogrodem.