Maison espagnole

Maison espagnole, czyli Dom Hiszpański, to zabytkowa kamienica w Besançon, we francuskim departamencie Doubs. Stoi przy rue de la Vieille Monnaie, w samym sercu historycznej dzielnicy La Boucle, otoczonej zakolem rzeki Doubs. Mimo nazwy sugerującej hiszpańskie korzenie, budynek nie ma nic wspólnego z hiszpańskimi właścicielami ani architektami — a wyjaśnienie tego paradoksu to jedna z ciekawszych historii związanych z tym miejscem.

Gdzie dokładnie stoi ten dom?

Maison espagnole znajduje się w dzielnicy La Boucle, czyli w starym, zabytkowym centrum Besançon otoczonym pętlą rzeki Doubs — tej samej, w której leży też słynna cytadela Vaubana. Sam dom stoi jednak poza murami cytadeli, przy rue de la Vieille Monnaie, wśród gęstej zabudowy miejskiej typowej dla tej części miasta. To lokalizacja spacerowa, łatwa do włączenia w zwiedzanie centrum, ale sam budynek pełni dziś funkcję instytucjonalną, nie jest odrębną atrakcją z osobnym wejściem dla turystów.

Skąd wzięła się nazwa "hiszpańska"?

Nazwa domu pochodzi od charakterystycznych, wygiętych, "pękatych" krat z kutego żelaza, które osłaniają okna parteru. Ten dekoracyjny styl kojarzony był tradycyjnie z wpływami hiszpańskimi, stąd potoczne określenie budynku. Historycy zwracają jednak uwagę, że dom powstał dopiero po przyłączeniu Franche-Comté do Francji pod koniec XVII wieku — a więc już po zakończeniu hiszpańskich rządów w regionie. Wcześniej, w czasach habsburskich, prowincja podlegała administracyjnie bardziej Brukseli niż bezpośrednio Madrytowi. Legenda o "hiszpańskim" charakterze Besançon utrwaliła się między innymi dzięki Wiktorowi Hugo, urodzonemu w tym mieście pisarzowi, który w jednym z wierszy określił rodzinne miasto jako dawną hiszpańską miejscowość. To poetyckie skojarzenie przyjęło się w lokalnej tradycji, choć wobec faktów historycznych bywa dziś traktowane z przymrużeniem oka.

Jaka była pierwotna funkcja budynku?

Wzniesiony w XVIII wieku, trzykondygnacyjny dom nie był typową rezydencją mieszczańską. Mieścił się w nim Instytut Notre-Dame du Refuge — zgromadzenie zakonne, którego zadaniem była opieka nad kobietami chcącymi zerwać z dawnym życiem, w tym byłymi prostytutkami. Tego rodzaju instytucje "refuge" były w XVIII i XIX wieku dość rozpowszechnione we Francji: łączyły funkcję przytułku, miejsca pracy i formacji religijnej, dając kobietom możliwość nauki zawodu pod opieką sióstr zakonnych.

Czy budynek jest dziś chroniony jako zabytek?

Tak. Fasady i dachy Maison espagnole zostały wpisane do rejestru francuskich zabytków (monuments historiques) 4 grudnia 1941 roku. Ochrona konserwatorska obejmuje elewację — w tym charakterystyczne kute kraty okienne — oraz dach, natomiast wnętrza pozostają w użytkowaniu instytucjonalnym i nie są udostępniane do zwiedzania.

Czy warto zobaczyć ten dom podczas spaceru po Besançon?

Dla osób zwiedzających La Boucle Maison espagnole jest ciekawym przystankiem — niewielkim, ale wyrazistym przykładem architektury mieszczańskiej XVIII wieku, którego detal (kute kraty) sam w sobie wart jest chwili uwagi. To także dobra okazja, by opowiedzieć sobie historię o hiszpańskiej legendzie Besançon, popularnej wśród mieszkańców, choć niepotwierdzonej przez źródła historyczne.

Najczęstsze pytania

Czy Maison espagnole można zwiedzać od środka? Nie, wnętrza budynku nie są udostępnione turystom — ochronie konserwatorskiej podlegają wyłącznie fasady i dach.

Dlaczego dom nazywa się "hiszpański", skoro Hiszpanie go nie zbudowali? Nazwa pochodzi od stylu kutych krat w oknach parteru, kojarzonego z dekoracją hiszpańską, choć sam budynek powstał już po zakończeniu hiszpańskich rządów w regionie.

Gdzie dokładnie znajduje się budynek? Przy rue de la Vieille Monnaie, w dzielnicy La Boucle w historycznym centrum Besançon, w zakolu rzeki Doubs.

Czy dom znajduje się na terenie cytadeli Besançon? Nie. Cytadela Vaubana leży w innej części zakola rzeki — Maison espagnole stoi w centrum miasta, poza jej murami.

Od kiedy budynek jest zabytkiem? Fasady i dach są wpisane do rejestru zabytków od 4 grudnia 1941 roku.