Jewish cemetery in Třešť

Cmentarz żydowski w Třešti to jeden z większych i lepiej zachowanych zabytków tego typu na Wysoczyźnie Czesko-Morawskiej. Leży na południowym skraju miasta, przy drodze prowadzącej do Telča, na odosobnionym, podmiejskim wzniesieniu.

Kiedy powstał cmentarz?

Osadnictwo żydowskie w Třešti sięga XIII wieku – już w drugiej połowie tego stulecia wzmiankowany jest rabin Jakub z Třešti. Zorganizowana gmina żydowska ukształtowała się jednak dopiero w połowie XVII wieku i to właśnie wtedy, w drugiej połowie XVII stulecia, założono cmentarz. Porozumienie między miastem a gminą żydowską dotyczące terenu nekropolii pochodzi z lat 1736–1739, a sam cmentarz był później dwukrotnie powiększany – w 1736 i 1836 roku, w miarę jak rosła liczba pochówków.

Jak duży jest cmentarz i ile zachowało się nagrobków?

Nekropolia zajmuje powierzchnię około 3615 m² i należy do rozległych obiektów tego typu w regionie. Zachowało się na niej od około 1200 do 1300 macew z granitu, piaskowca i marmuru, wykonanych w stylu barokowym i klasycystycznym. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1705 roku i należy do Racheli, córki Gerszona. Cmentarz jest wpisany na listę zabytków pod numerem 7109 S.M.

Kto jest tu pochowany?

Wśród pochowanych znajdują się rabini Joseph Frankfurter (zm. 1880) i Maximilian L. Stern (zm. 1908), a także fabrykanci Berthold Münch (zm. 1915) i Moritz Meissner (zm. 1904) – przedstawiciele żydowskich rodzin przemysłowców, które w XIX wieku odegrały istotną rolę w rozwoju gospodarczym Třešti. Na terenie cmentarza stoi też domek przedpogrzebowy (mortuarium) pochodzący z połowy XIX wieku.

Jak zmieniała się społeczność żydowska w Třešti?

Třešť była od XV wieku miastem nierycerskim z silną mniejszością żydowską, a lokalni żydowscy przemysłowcy mieli duży wpływ na rozwój miasteczka w XIX wieku. Liczebność społeczności systematycznie jednak malała – z 621 osób w 1845 roku do zaledwie 64 w 1930 roku. Ci, którzy pozostali, w większości padli ofiarą Zagłady podczas II wojny światowej, co oznaczało praktyczny kres istnienia gminy żydowskiej w mieście. Ostatni znany pochówek zgodny z tradycyjnym rytuałem miał miejsce jeszcze przed rokiem 1942.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz? Na południowym skraju Třešti, przy drodze w kierunku Telča, na wzniesieniu z dala od centrum miasta.

Ile nagrobków zachowało się do dziś? Szacunki mówią o około 1200–1300 macewach, w większości z XVIII i XIX wieku.

Czy można zwiedzać cmentarz samodzielnie? Jako zabytkowy cmentarz żydowski obiekt jest dostępny do zwiedzania z zewnątrz i wewnątrz terenu, warto jednak zachować szacunek właściwy miejscom pochówku i sprawdzić lokalne zasady dostępu przed wizytą.

Czym wyróżnia się ten cmentarz na tle innych na Wysoczyźnie? Duża powierzchnia, wysoka liczba zachowanych nagrobków oraz obecność grobów znanych rabinów i przemysłowców czynią go jednym z ważniejszych świadectw historii Żydów na Morawach.