Synagogue in Třešť

Synagoga w Třešti to dawna żydowska bożnica stojąca w centrum miasteczka na Wysoczyźnie Czesko-Morawskiej, jeden z niewielu materialnych śladów po społeczności, która przez stulecia współtworzyła życie Třešti.

Gdzie stoi synagoga w Třešti?

Budynek znajduje się na dzisiejszym placu Svobody, w miejscu, gdzie od połowy XVII wieku funkcjonowała żydowska dzielnica miasta. Synagoga stała w samym jej środku, a całą okolicę otaczał mur z trzema bramami oddzielającymi getto od reszty miasteczka.

Jak wyglądała żydowska dzielnica Třešti?

Getto uformowało się w połowie XVII wieku i z czasem rozrosło się do 77 domów – część z nich przetrwała do dziś, mimo że zabudowę wielokrotnie niszczyły pożary. To nie była wyłącznie dzielnica mieszkalna: działała tu szkoła podstawowa oraz jesziwa, czyli szkoła wyższego stopnia kształcenia religijnego, a społeczność utrzymywała własne fundacje i stowarzyszenia charytatywne.

Kiedy powstała synagoga i jak zmieniała się przez wieki?

Pierwszy budynek synagogi wzniesiono około 1672 roku. Jego barokowego wyglądu nie da się dziś odtworzyć, ponieważ 2 października 1824 roku obiekt poważnie ucierpiał w pożarze. Odbudowę przeprowadzono już w 1825 roku, nadając bożnicy formę empirową, w której przetrwała do naszych czasów. Charakterystyczną cechą budynku jest podcień – rozwiązanie architektoniczne, którego nie znajdziemy przy żadnej innej synagodze w Czechach, co czyni obiekt w Třešti wyjątkowym na skalę całego kraju.

Co spotkało żydowską społeczność Třešti podczas wojny?

14 maja 1942 roku 120 mieszkańców Třešti pochodzenia żydowskiego oraz osób tam przymusowo przesiedlonych zostało wywiezionych do obozu zbiorczego w Třebíčy. Zaledwie cztery dni później trafili stamtąd transportem do Terezína, skąd dalsze etapy prowadziły do obozów koncentracyjnych. Wojny nie przeżyło 181 mężczyzn, kobiet i dzieci związanych z Třeští – ich losy oznaczają praktyczny koniec funkcjonowania tutejszej gminy żydowskiej.

Co można zobaczyć w synagodze dzisiaj?

We wnętrzu dawnej bożnicy urządzono stałą ekspozycję zatytułowaną „Zaváté stopy", poświęconą historii miejscowej społeczności żydowskiej – jej powstaniu, codziennemu życiu w getcie i tragicznemu końcowi w czasie Holokaustu. Sam budynek pełni dziś także funkcję galerii sztuki oraz sali koncertowej, łącząc pamięć historyczną z bieżącym życiem kulturalnym miasteczka.

Najczęstsze pytania

Czy do synagogi w Třešti można wejść? Budynek pełni funkcję galerii i sali koncertowej oraz mieści stałą wystawę o historii miejscowej społeczności żydowskiej, więc jest dostępny w ramach działalności kulturalnej obiektu.

Co oznacza nazwa wystawy „Zaváté stopy"? To ekspozycja poświęcona dziejom żydowskiej gminy w Třešti – jej powstaniu w XVII wieku, życiu w getcie i losom mieszkańców podczas II wojny światowej.

Czym synagoga w Třešti wyróżnia się na tle innych czeskich synagog? Jest jedyną synagogą w Czechach posiadającą podcień – element architektoniczny nadający jej rozpoznawalny, niespotykany gdzie indziej charakter.

Ile osób z Třešti zginęło w Holokauście? Zginęło 181 mężczyzn, kobiet i dzieci związanych z miejscową społecznością żydowską, deportowanych w maju 1942 roku przez Třebíč i Terezín do obozów koncentracyjnych.

Kiedy zbudowano obecny budynek synagogi? Obecna, empirowa forma pochodzi z 1825 roku – to odbudowa po pożarze, który w 1824 roku zniszczył wcześniejszy, barokowy budynek z około 1672 roku.