Jewish cemetery in Slavkov u Brna

Żydowski cmentarz w Sławkowie u Brna to jedno z najważniejszych świadectw długiej historii żydowskiej społeczności na Morawach. Choć samo miasteczko Sławkov (czes. Slavkov u Brna, niem. Austerlitz) kojarzone jest przede wszystkim z bitwą pod Austerlitz z 1805 roku, tuż za jego granicami kryje się miejsce opowiadające zupełnie inną historię — o kilku wiekach żydowskiego osadnictwa, rozkwitu i w końcu zagłady.

Skąd wzięła się tutejsza społeczność żydowska?

Ślady obecności Żydów w Sławkowie sięgają aż XIII wieku, co czyni tutejszą gminę jedną z najstarszych i najznaczniejszych na całych Morawach. Przez stulecia społeczność rosła w siłę, tworząc odrębną dzielnicę w pobliżu miejscowej komandorii. Był to okres, gdy współistnienie chrześcijańskiej i żydowskiej części miasta budowało silny ośrodek gospodarczy — na tyle znaczący, że w 1416 roku król Wacław IV nadał osadzie prawa miejskie.

Dlaczego istnieją trzy cmentarze?

Obecny cmentarz, założony w 1744 roku, jest już trzecim miejscem pochówku tutejszej gminy żydowskiej. Wcześniejsza nekropolia leżała nad potokiem Litawa, na południe od miasta. Gdy przestała służyć społeczności, najstarsze i najcenniejsze nagrobki — pochodzące z lat 1735–1736 — przeniesiono na nowy teren, gdzie stoją do dziś jako najstarsze zachowane macewy w tym miejscu.

Co można dziś zobaczyć na terenie cmentarza?

Na powierzchni około 4045 m² zachowało się od 300 do 350 nagrobków, otoczonych murem z kamienia i cegły. Wśród pochowanych znajduje się wielu uczonych rabinów, którzy działali w słynącej niegdyś z nauki społeczności slawkowskiej. Układ i forma nagrobków dokumentują zmieniające się na przestrzeni wieków zwyczaje pogrzebowe i styl kamieniarski typowy dla morawskich cmentarzy żydowskich.

Co stało się ze społecznością żydowską w Sławkowie?

Żydowska gmina w Sławkowie przestała istnieć na przełomie lat 30. i 40. XX wieku — jej losy przypieczętowała okupacja i Zagłada. Miejscowi Żydzi, podobnie jak w wielu innych morawskich miasteczkach, zostali deportowani, a życie społeczności, które trwało od średniowiecza, zostało brutalnie przerwane. Ku pamięci ofiar holokaustu w centrum cmentarza w 1994 roku odsłonięto pomnik poświęcony wysiedlonej i zgładzonej społeczności.

Kto dziś opiekuje się cmentarzem?

Od końca lat 90. XX wieku, mniej więcej od 1997 roku, opiekę nad terenem sprawuje Żydowska Gmina w Brnie, która przeprowadziła jego renowację. Cmentarz jest wpisany na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej, co zapewnia mu formalną ochronę prawną i pomoc w utrzymaniu w dobrym stanie.

Jak dojść na cmentarz?

Nekropolia znajduje się około 1,5 km na północ od Náměstí Komenského, głównego placu Sławkowa. Trasa prowadzi wzdłuż ulicy Tyršovej, w kierunku drogi na Rousínov, w zakolu szosy.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał obecny cmentarz żydowski w Sławkowie? W 1744 roku, jako trzeci z kolei cmentarz tutejszej gminy.

Ile nagrobków zachowało się do dziś? Od 300 do 350 macew, w tym najstarsze pochodzące z lat 1735–1736, przeniesione ze starszego cmentarza nad Litawą.

Czy na cmentarzu jest jakiś pomnik pamięci? Tak, w środku cmentarza w 1994 roku odsłonięto pomnik poświęcony ofiarom holokaustu i wysiedlonej społeczności żydowskiej.

Kto zarządza cmentarzem obecnie? Od 1997 roku opiekę nad nim sprawuje Żydowska Gmina w Brnie.