Synagoga w Rousínově

Synagoga w Rousínově stoi przy niewielkiej uliczce V uličkách, około 100 metrów na południowy zachód od rynku tego morawskiego miasteczka w powiecie Vyškov. To jeden z nielicznych materialnych śladów po żydowskiej społeczności, która przez ponad trzy i pół wieku współtworzyła życie Rousínova.

Kiedy powstała synagoga?

Budynek wzniesiono w 1591 roku w stylu łączącym cechy renesansu i wczesnego baroku. Jak większość synagog budowanych w tamtym okresie na terenie Moraw, obiekt musiał spełniać ówczesne przepisy ograniczające wysokość żydowskich domów modlitwy — nie mogła ona przewyższać pobliskiego kościoła katolickiego. Stąd stosunkowo niepozorna, zwarta bryła budynku, niewyróżniająca się z daleka na tle miejskiej zabudowy.

Przez kolejne stulecia synagoga była kilkukrotnie przebudowywana i remontowana. Ostatnia większa przebudowa miała miejsce w 1842 roku i nadała budynkowi formy późnoklasycystyczne, które w dużej mierze zachowały się do dziś.

Skąd wzięła się żydowska gmina w Rousínowie?

Osadnictwo żydowskie w Rousínowie sięga prawdopodobnie połowy XV wieku — to wtedy Żydzi zaczęli szukać schronienia w mniejszych miastach Moraw po tym, jak zostali wypędzeni z morawskich miast królewskich. Najstarsza znana wzmianka źródłowa o Żydach w Rousínowie pochodzi z 1554 roku, a formalne utworzenie gminy żydowskiej datuje się na rok 1593 — dwa lata po wzniesieniu synagogi.

Społeczność rosła w miarę upływu czasu. Około 1600 roku w miasteczku stało 7 domów należących do żydowskich rodzin, w połowie XVII wieku (ok. 1650) było ich już 35, a w 1826 roku odnotowano aż 146 żydowskich domów. Rousínov stał się w ten sposób jednym z ważniejszych ośrodków żydowskiego życia na południowej Morawie, z własną dzielnicą (get­tem), cmentarzem i instytucjami gminnymi skupionymi wokół synagogi.

Co działo się z synagogą podczas II wojny światowej?

Budynek pełnił funkcję religijną nieprzerwanie od 1591 roku aż do początku niemieckiej okupacji w 1938 roku. Wraz z nastaniem okupacji i deportacjami żydowskiej ludności życie religijne w synagodze zamarło, a jej wyposażenie wnętrza — w tym elementy liturgiczne — uległo zniszczeniu w trakcie wojny. Społeczność żydowska Rousínova, podobnie jak w wielu innych morawskich miasteczkach, przestała istnieć w wyniku Zagłady.

Jak wygląda synagoga dzisiaj?

Od 1949 roku w budynku dawnej synagogi mieści się zbór Kościoła Czechosłowackiego Husyckiego, co pozwoliło uchronić obiekt przed zniszczeniem i zapewniło mu dalsze użytkowanie po wojnie. Budynek jest dziś wpisany na listę zabytków kultury Republiki Czeskiej.

W 2006 roku przy wejściu do budynku odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą ofiarom nazistowskich prześladowań miejscowej ludności żydowskiej z lat 1939–1945. To skromne, ale ważne upamiętnienie społeczności, która przez wieki była integralną częścią miasteczka.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się synagoga w Rousínově? Przy ulicy V uličkách, około 100 metrów na południowy zachód od rynku miasta.

W jakim stylu zbudowano synagogę? W stylu renesansowo-barokowym, z późnoklasycystycznymi przekształceniami z 1842 roku.

Czy synagoga pełni dziś funkcję religijną? Tak, choć nie żydowską — od 1949 roku budynek użytkuje zbór Kościoła Czechosłowackiego Husyckiego.

Czy można zwiedzić wnętrze synagogi? Budynek jest obecnie użytkowany jako miejsce kultu innego wyznania, dlatego dostępność dla zwiedzających zależy od bieżących zasad ustalonych przez użytkującą go wspólnotę.