Jewish cemetery in Rousínov

Żydowski cmentarz w Rousínovie to jeden z najstarszych i największych zachowanych cmentarzy żydowskich na Morawach, świadectwo wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w tym niewielkim mieście niedaleko Vyškova.

Skąd wzięła się żydowska społeczność w Rousínovie?

Osadnictwo żydowskie w Rousínovie rozwinęło się na masową skalę od połowy XV wieku, gdy w 1454 roku Żydzi zostali wypędzeni z morawskich miast królewskich i musieli szukać schronienia w miastach prywatnych, niepodlegających temu zakazowi. Rousínov, należący wówczas do lokalnej szlachty, stał się jednym z miejsc, gdzie mogli osiedlać się swobodnie i prowadzić działalność gospodarczą. Społeczność rosła w kolejnych stuleciach na tyle intensywnie, że pod koniec XVIII wieku liczebnie przewyższała ludność chrześcijańską miasta – w 1791 roku na 1637 mieszkańców aż 902 stanowili Żydzi.

Kiedy powstał cmentarz i jak wyglądał?

Pierwsze pisemne wzmianki o cmentarzu pochodzą z 1594 roku, choć sama nekropolia mogła powstać już w XVI wieku, równolegle z rozwojem dzielnicy żydowskiej. Najstarszy czytelny nagrobek datowany jest na rok 1621. Cmentarz zajmuje wąską, wydłużoną działkę o powierzchni niemal 6000 m² i był rozbudowywany kilkakrotnie w miarę wzrostu liczby zmarłych – ostatni raz powiększono go w 1902 roku. Dziś znajduje się tam około 1500 macew, głównie w stylu barokowym i klasycystycznym. Starsze nagrobki wykuto w piaskowcu, nowsze, bardziej okazałe – w marmurze, granicie lub wapieniu. Całość otacza kamienny mur, a teren jest zamknięty.

Co łączyło cmentarz z synagogą w mieście?

Nieopodal cmentarza, przy dzisiejszej ulicy V uličkách, stała renesansowo-barokowa synagoga wzniesiona pod koniec XVI wieku. Pełniła funkcje religijne nieprzerwanie od 1591 roku aż do początku niemieckiej okupacji w 1938 roku, a w 1842 roku przeszła klasycystyczną przebudowę. Cmentarz i synagoga stanowiły przez wieki centrum życia religijnego lokalnej gminy żydowskiej, która miała własną dzielnicę wydzieloną w strukturze miasta.

Co stało się z cmentarzem po II wojnie światowej?

Ostatni udokumentowany pochówek sprzed wojny odbył się w 1938 roku. Po wojnie żydowska gmina w Rousínovie nie została odtworzona – Holokaust i wcześniejsza emigracja praktycznie zakończyły historię lokalnej społeczności. Budynek synagogi w 1949 roku zaadaptowano na salę modlitewną Kościoła Husyckiego, natomiast cmentarz pozostał we władaniu żydowskiej wspólnoty wyznaniowej jako miejsce pamięci, bez czynnych pochówków.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz można zwiedzać? Teren jest ogrodzony murem i zamknięty na klucz; dostęp możliwy jest zazwyczaj po wcześniejszym uzgodnieniu z opiekującą się nim gminą żydowską.

Ile nagrobków zachowało się do dziś? Szacuje się, że na cmentarzu znajduje się około 1500 macew, z których część, zwłaszcza starsze piaskowcowe płyty, jest już mocno zwietrzała.

Jaki jest najstarszy zachowany nagrobek? Najstarszy czytelny nagrobek pochodzi z 1621 roku, choć sam cmentarz istniał już wcześniej, o czym świadczy pisemna wzmianka z 1594 roku.

Czy w Rousínovie zachowała się też synagoga? Tak, budynek dawnej synagogi przy ulicy V uličkách przetrwał i po wojnie służy jako sala modlitewna innej wspólnoty religijnej.