Hřbitov Tvarožná

Cmentarz w Twarożnej (cz. Hřbitov Tvarożná) to niewielki, wiejski cmentarz parafialny w miejscowości Twarożna, około 10 km na wschód od Brna, na południowej Morawie. Choć sam teren pochówków nie należy do znanych atrakcji turystycznych, warto się przy nim zatrzymać choćby na chwilę – przede wszystkim ze względu na charakterystyczną bramę wjazdową, jedną z ciekawszych drobnych budowli sakralnych w okolicy.

Gdzie leży cmentarz?

Cmentarz znajduje się w centrum wsi Twarożna, na terenie o powierzchni około 1782 m². Wieś leży na granicy Wyżyny Drahańskiej i doliny Dyi i Svratki, na wysokości sięgającej nawet 400 m n.p.m., a przez jej okolice przepływa potok Tvaroženský. Twarożna ma dziś około 1355 mieszkańców i historycznie powstała z połączenia dwóch osad – Twarożnicy i Važanic – które zrosły się w jedną miejscowość w XV wieku. Pierwsza pisana wzmianka o Twarożnicy (w zapisie „Twarszonicz") pochodzi z 1288 roku.

Co wyróżnia bramę wjazdową na cmentarz?

Najważniejszym elementem architektonicznym cmentarza jest jego brama wjazdowa, odbudowana w 1994 roku – oddana do użytku w sierpniu, w czasie miejscowej dorocznej uroczystości (tzw. pouti). Konstrukcję wzniesiono jednak nie od podstaw, lecz według oryginalnych planów sporządzonych już w 1946 roku. Koncepcję zaprojektował Klimeš, a samą realizację przeprowadził Josef Daněk z pobliskich Błażowic.

Brama wykonana jest z gładkiego betonu odlewanego i utrzymana w formie przełamanego łuku zdobionego reliefami, zwieńczonego krzyżem. Po bokach głównego przejścia znajdują się węższe wejścia przykryte płaskimi daszkami. Całość swoją formą przywołuje na myśl niewielki gotycki kościół – co jest dość nietypowym rozwiązaniem dla obiektu o tak użytkowym charakterze jak brama cmentarna.

Jaka tablica pamiątkowa znajduje się przy bramie?

Po prawej stronie wejścia, na murze cmentarnym, umieszczona jest tablica pamiątkowa poświęcona podpułkownikowi Emilowi Kalábie. Tablica stanowi jeden z niewielu elementów pamięci historycznej wplecionych w architekturę samego cmentarza – w odróżnieniu od licznych w regionie pomników wojennych stawianych osobno, na placach czy przed szkołami, tu pamięć o zmarłym oficerze złączono z bramą wjazdową na miejsce pochówku.

Jak Twarożna wiąże się z wielką historią regionu?

Choć sam cmentarz jest obiektem lokalnym i skromnym, wieś Twarożna ma znaczące miejsce w historii Europy Środkowej. Wznoszące się na jej terenie wzgórze Santon było w 1805 roku jednym z kluczowych punktów strategicznych podczas bitwy pod Austerlitz – zajmował je francuski generał Claparède wraz z 17. pułkiem piechoty. Na szczycie Santonu stoi do dziś kapliczka Panny Marii Śnieżnej, wzniesiona w 1832 roku, a replika francuskiego działa przypomina o wydarzeniach z czasów wojen napoleońskich. We wsi stoi także neogotycki kościół św. Mikołaja, wybudowany w latach 1880–1881.

Dlaczego warto zajrzeć na ten cmentarz?

Cmentarz w Twarożnej to miejsce, które docenią raczej podróżujący po regionie miłośnicy architektury sakralnej i historii lokalnej niż turyści szukający głównych atrakcji. Połączenie skromnej, ale precyzyjnie zaprojektowanej bramy w stylu neogotyckim z tablicą pamiątkową dla lokalnego oficera daje wgląd w to, jak niewielkie morawskie społeczności budowały własne miejsca pamięci przez dziesięciolecia – od pierwszego projektu z 1946 roku do jego realizacji blisko pół wieku później, w 1994 roku.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz w Twarożnej? W centrum wsi Twarożna, około 10 km na wschód od Brna, na południowej Morawie.

Kiedy powstała brama wjazdowa na cmentarz? Bramę zbudowano w 1994 roku, ale według planów sporządzonych już w 1946 roku przez projektanta Klimeša; wykonawcą był Josef Daněk z Błażowic.

Komu poświęcona jest tablica przy bramie? Tablica pamiątkowa przy prawej stronie bramy jest poświęcona podpułkownikowi Emilowi Kalábie.

Jaki styl architektoniczny ma brama cmentarna? Bramę wykonano z gładkiego betonu odlewanego, w formie przełamanego łuku z reliefami i krzyżem, w stylistyce przywołującej niewielki gotycki kościół.

Czy w pobliżu są inne atrakcje historyczne? Tak – w Twarożnej znajduje się wzgórze Santon, ważny punkt bitwy pod Austerlitz (1805), z kapliczką z 1832 roku i repliką francuskiego działa, a także neogotycki kościół św. Mikołaja z lat 1880–1881.