Jewish cemetery in Mašťov

Cmentarz żydowski w Mašťovie to jeden z najlepiej zachowanych, choć wciąż mało znanych, śladów wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w północno-zachodnich Czechach. Leży w niewielkim zagajniku pośród pól, około 750 metrów na północny zachód od centrum Mašťova, miasteczka w powiecie chomutowskim w kraju usteckim.

Kiedy powstał cmentarz?

Cmentarz założono już w XV wieku, co czyni go jednym ze starszych tego typu miejsc na terenie dzisiejszych Czech. Sama gmina żydowska w Mašťovie jest po raz pierwszy udokumentowana w pierwszej połowie XVI wieku, choć jej istnienie mogło sięgać wcześniej. Z wyjątkiem przerwy trwającej od 1617 do 1647 roku społeczność funkcjonowała w miasteczku nieprzerwanie aż do czasów II wojny światowej, a swój największy rozkwit przeżyła w XIX stuleciu. Wraz z rosnącą liczbą mieszkańców cmentarz był kilkukrotnie powiększany, osiągając obecną powierzchnię 4335 m².

Ile nagrobków przetrwało do dziś?

Na terenie nekropolii zachowało się około 170 macew, z których najstarsze pochodzą z XVIII wieku. To relatywnie duża liczba jak na cmentarz w małej miejscowości, co świadczy o znaczeniu, jakie miejscowa gmina żydowska miała w regionie przez kilka stuleci. Niegdyś na terenie cmentarza stał także budynek domu przedpogrzebowego – dziś pozostały po nim jedynie fragmenty murów obwodowych, które również w innych miejscach noszą ślady uszkodzeń.

Co spotkało cmentarz podczas II wojny światowej?

Los cmentarza odmienił się dramatycznie w 1938 roku, gdy nazistowskie Niemcy zajęły pogranicze Czechosłowacji, w tym Mašťov. Nekropolia została wówczas zamknięta i celowo zdewastowana – większość nagrobków przewrócono, a te uznane za najcenniejsze zabrano z terenu cmentarza. Odrębny, dość osobliwy rozdział tej historii stanowi los 49 macew, które trafiły w ręce filmowców i wykorzystano je poza cmentarzem; dziś te płyty znajdują się na terenie nowego cmentarza żydowskiego w Teplicach, z dala od miejsca, do którego pierwotnie należały.

Jak cmentarz wygląda dzisiaj?

Jeszcze około 2010 roku teren cmentarza był mocno zarośnięty samosiejkami i inwazyjną roślinnością, a część zachowanych macew leżała przewrócona. Sytuację odmieniła akcja rewitalizacyjna przeprowadzona w sierpniu i listopadzie 2011 roku przez wolontariuszy ze Związku Żydowskiej Młodzieży (Svaz židovské mládeže) we współpracy z gminą żydowską w Teplicach. Dzięki tej pracy teren został oczyszczony, a nagrobki – w miarę możliwości – uporządkowane, co przywróciło miejscu godny wygląd.

Czy można zwiedzać cmentarz?

Tak, cmentarz jest swobodnie dostępny dla odwiedzających. Ze względu na lokalizację w zagajniku pośród pól warto zaplanować dojście pieszo lub rowerem od strony Mašťova – to spacer, który prowadzi przez spokojny, wiejski krajobraz Wyżyny Kadaňsko-Karlovarskiej.

Dlaczego warto tu przyjechać?

Cmentarz żydowski w Mašťovie to miejsce, które w skondensowanej formie opowiada historię żydowskiego osadnictwa na czeskim pograniczu – od średniowiecznych początków, przez rozkwit w XIX wieku, po zniszczenia okresu nazistowskiego i powojenne zapomnienie, a wreszcie współczesne wysiłki na rzecz ocalenia pamięci. To ważny przystanek dla osób interesujących się historią Żydów w Europie Środkowej oraz dziedzictwem materialnym pogranicza sudeckiego.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz żydowski w Mašťovie? Około 750 metrów na północny zachód od centrum Mašťova, w niewielkim zagajniku pośród pól.

Z jakiego wieku pochodzi cmentarz? Cmentarz założono w XV wieku, a zachowane nagrobki datowane są od XVIII wieku.

Ile nagrobków zachowało się na cmentarzu? Około 170 macew.

Co stało się z cmentarzem podczas II wojny światowej? Po zajęciu pogranicza przez nazistów w 1938 roku cmentarz zamknięto i zdewastowano, a część nagrobków zabrano; 49 z nich trafiło ostatecznie na nowy cmentarz żydowski w Teplicach.

Czy cmentarz można dziś zwiedzać? Tak, jest swobodnie dostępny; został uporządkowany podczas rewitalizacji w 2011 roku.