Jewish cemetery in Mariánské Lázně

Cmentarz żydowski w Mariańskich Łaźniach to niewielka, cicha nekropolia przy drodze prowadzącej do Velkej Hleďseby, świadcząca o obecności społeczności żydowskiej w tym znanym kurorcie od pierwszej połowy XIX wieku.

Skąd wzięła się żydowska społeczność w kurorcie?

Żydzi zaczęli osiedlać się w Mariańskich Łaźniach od około 1824 roku, przyciągani rozwojem uzdrowiska i możliwościami handlowymi, jakie dawał napływ kuracjuszy z całej Europy. Społeczność rosła na tyle szybko, że już w 1861 roku posiadała własny szpital z niewielką kaplicą — co świadczy o jej rosnącym znaczeniu i zamożności w mieście, które w tamtym czasie dopiero budowało swoją międzynarodową renomę.

Gdzie chowano zmarłych, zanim powstał cmentarz?

Zanim mariańskolazieńscy Żydzi zdecydowali się na założenie własnej nekropolii, zmarłych chowano w okolicznych miejscowościach — w Drmoulu, Tachovie oraz w Kynžvarcie. Dopiero rozwój lokalnej gminy sprawił, że własny cmentarz stał się koniecznością.

Kiedy powstał cmentarz i jak się rozwijał?

Cmentarz założono w 1875 roku przy drodze do Velkej Hleďseby. Z czasem, wraz ze wzrostem liczby członków gminy żydowskiej w kurorcie, teren cmentarza rozbudowano — do 1930 roku powiększono go o kolejne kwatery. Nekropolia jest użytkowana do dziś, choć w znacznie skromniejszym zakresie niż przed wojną.

Kto spoczywa na cmentarzu?

Wśród pochowanych znajdują się postacie o ponadlokalnym znaczeniu. Jedną z nich jest profesor Enoch Heinrich Kisch (1841–1918), założyciel miejscowego instytutu badawczego zajmującego się balneologią — dziedziną nauki kluczową dla rozwoju kurortu opartego na leczniczych wodach mineralnych. Na cmentarzu spoczywa również Theodor Lessing (1872–1933), niemiecki filozof i publicysta, zdecydowany przeciwnik nazizmu, którego obecność na tej liście przypomina o dramatycznych losach europejskich intelektualistów w latach 30. XX wieku.

Co spotkało cmentarz podczas II wojny światowej?

Podczas tzw. Nocy Kryształowej w listopadzie 1938 roku miejscowi naziści spalili synagogę w Mariańskich Łaźniach, a następnie zdewastowali cmentarz żydowski — z grobów usunięto nagrobki, niszcząc w ten sposób ślady wielopokoleniowej obecności społeczności żydowskiej w mieście. Był to jeden z wielu aktów przemocy wymierzonych w żydowskie dziedzictwo regionu Karlowych Warów w tym okresie.

Jak wyglądała powojenna historia miejsca?

W drugiej połowie XX wieku na teren zniszczonego cmentarza w Velkej Hleďsebe przeniesiono część ocalałych nagrobków z równie mocno dotkniętego cmentarza żydowskiego w Kynžvarcie, a także wiele nagrobków z Tachova. Dzięki temu miejsce to stało się swego rodzaju zbiorowym punktem pamięci o żydowskich cmentarzach całego regionu, które nie przetrwały w swojej pierwotnej formie.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz można zwiedzać? Tak, znajduje się na trasie lokalnych szlaków historycznych i jest dostępny dla odwiedzających jako miejsce pamięci.

Czy to jedyny żydowski cmentarz w regionie? Nie — w okolicy istniały również cmentarze w Drmoulu, Tachovie i Kynžvarcie, jednak wiele z nich zostało zniszczonych, a ich pozostałości częściowo przeniesiono właśnie tutaj.

Dlaczego cmentarz ma znaczenie historyczne wykraczające poza samo miasto? Ze względu na pochowane tu osoby o międzynarodowym znaczeniu, takie jak Theodor Lessing, oraz rolę miejsca jako punktu, w którym połączyły się losy kilku zniszczonych społeczności żydowskich regionu Karlowych Warów.