Jewish cemetery in Drmoul

Żydowski cmentarz w Drmoulu to jeden z najbardziej malowniczych i historycznie cennych cmentarzy żydowskich w zachodnich Czechach, ukryty w lesie na zboczu wzgórza Panský vrch, około 1,5 km na zachód od wsi Drmoul w powiecie Cheb, w kraju karlowarskim. Miejsce to, otoczone drzewami i porośnięte mchem, sprawia wrażenie zapomnianego zakątka, w którym natura i historia przenikają się w sposób rzadko spotykany na innych nekropoliach regionu.

Jak powstał cmentarz?

Cmentarz założono najpóźniej w XVII wieku – pierwsza pisemna wzmianka o nim pochodzi z 1676 roku. Społeczność żydowska w Drmoulu ukształtowała się prawdopodobnie po wygnaniu Żydów z pobliskiej Plané w 1686 roku, choć niektóre źródła wskazują, że pierwsi żydowscy mieszkańcy pojawili się tu jeszcze wcześniej. Miejscowi panowie feudalni zezwolili gminie na budowę synagogi i szkoły, pobierając jednocześnie wysokie opłaty za domy i za samo prawo pobytu poszczególnych rodzin.

Kiedy gmina żydowska rozkwitała najbardziej?

Szczyt rozwoju lokalnej społeczności przypadł na pierwszą połowę XIX wieku, gdy w Drmoulu mieszkało 29 rodzin żydowskich. Po Wiośnie Ludów w 1848 roku, wraz z uzyskaniem swobody przemieszczania się, wielu Żydów zaczęło przenosić się do większych miast w poszukiwaniu lepszych możliwości gospodarczych. Mimo tego odpływu mieszkańców samodzielna gmina wyznaniowa przetrwała w Drmoulu aż do 1938 roku, kiedy to nadchodząca wojna i okupacja definitywnie zakończyły jej istnienie.

Kto miał tu swoje korzenie?

Drmoul jest miejscem szczególnym również z perspektywy historii żydowskiej diaspory w Ameryce – to właśnie stąd wywodzili się przodkowie rabina Isaaca Mayera Wise'a (1819–1900), uznawanego za ojca założyciela reformowanego judaizmu w Stanach Zjednoczonych. Z tą samą miejscowością związani byli również przodkowie czeskiego pisarza Norberta Fryda (1913–1976).

Co można dziś zobaczyć na cmentarzu?

Na powierzchni około 1500 m² zachowało się blisko 360 nagrobków pochodzących z lat 1673–1946 (część źródeł podaje jako datę ostatniego pochówku okres 1900–1933). Najstarsze macewy mają charakter barokowy, młodsze reprezentują styl klasycystyczny – wykonane są z granitu i ozdobione bogatą dekoracją o motywach ludowych, przede wszystkim roślinnych i kwiatowych. Ta różnorodność stylistyczna czyni cmentarz w Drmoulu wyjątkowym przykładem rozwoju sztuki sepulkralnej na przestrzeni niemal trzech stuleci.

Dlaczego warto tu przyjechać?

Leśny charakter nekropolii sprawia, że wizyta tutaj różni się od zwiedzania typowych cmentarzy miejskich – trzeba dotrzeć pieszo przez las, a nagrobki odnajduje się wśród drzew, paproci i mchu. Dla miłośników historii regionalnej, judaistyki oraz fotografów szukających nietypowych, klimatycznych miejsc, cmentarz w Drmoulu stanowi cel wart odwiedzenia przy okazji pobytu w pobliskich Mariańskich Łaźniach (Mariánské Lázně), jednym z najbardziej znanych czeskich uzdrowisk.

Najczęstsze pytania

Jak dojechać do cmentarza żydowskiego w Drmoulu? Cmentarz znajduje się w lesie ok. 1,5 km na zachód od centrum Drmoulu, niedaleko osady Panský vrch. Najwygodniej dotrzeć tu samochodem do Drmoulu lub pobliskich Mariańskich Łaźni, a dalej pieszo leśną ścieżką.

Czy cmentarz jest ogólnodostępny? Miejsce ma charakter zabytku historycznego i jest dostępne do zwiedzania, jednak ze względu na leśne położenie warto zachować ostrożność przy poruszaniu się po terenie, zwłaszcza w porze wilgotnej lub po opadach.

Ile nagrobków przetrwało do dziś? Zachowało się około 360 macew z lat 1673–1946, co czyni ten cmentarz jednym z lepiej zachowanych żydowskich nekropolii wiejskich w regionie karlowarskim.

Jaki styl reprezentują nagrobki? Przeważają nagrobki barokowe i klasycystyczne, wykonane z granitu, zdobione motywami roślinnymi typowymi dla sztuki ludowej tamtego okresu.