Jewish cemetery in Hroznětín

Żydowski cmentarz w Hroznětínie to jeden z najstarszych zachowanych cmentarzy żydowskich w Europie Środkowej, ukryty na łagodnym zboczu wzgórza niecały kilometr na północny zachód od centrum miasteczka, w cieniu wzniesienia Vysoký vrch. Miejsce to przez wieki służyło jako jedyna nekropolia dla żydowskiej społeczności regionu Karlowych Warów, a dziś pozostaje niemal jedynym materialnym śladem po jej istnieniu.

Kiedy powstał cmentarz?

Początków cmentarza szuka się na przełomie XV i XVI wieku. Osadnictwo żydowskie w Hroznětínie potwierdzone jest źródłowo już pod koniec XV stulecia, co pozwala przypuszczać, że nekropolia zaczęła powstawać mniej więcej w tym samym czasie. Wiele wskazuje na to, że jest to jeden z trzech najstarszych cmentarzy żydowskich na terenie Europy Środkowej – ranga rzadko spotykana w tej części kontynentu.

Jak duża jest społeczność, która z niego korzystała?

Hroznětín, znany dawniej pod niemiecką nazwą Lichtenstadt, był w XVII i XVIII wieku ważnym ośrodkiem życia żydowskiego w Czechach. To tutaj rezydował prymas czeskiego żydostwa, Abraham Aaron Lichtenstadt. Liczebność społeczności zmieniała się dramatycznie na przestrzeni stuleci: w 1570 roku mieszkało tu 16 rodzin żydowskich, w 1708 roku – aż 298, a w 1724 roku liczba rodzin spadła do 47. W 1857 roku społeczność liczyła 457 osób, co stanowiło 29% mieszkańców miasteczka. Potem nastąpił gwałtowny spadek: 77 osób w 1869 roku, zaledwie 44 w 1921 roku i już tylko 7 w roku 1932 – tuż przed katastrofą, jaka miała nadejść wraz z wojną.

Kto spoczywa na tym cmentarzu?

Wśród pochowanych znajdują się rabini o dużym znaczeniu dla społeczności żydowskiej regionu, w tym Mordechaj ben Abraham Benet (1753–1829), pełniący funkcję krajowego rabina Moraw. Na cmentarzu chowano też osoby przyjeżdżające do pobliskiego uzdrowiska w Karlowych Warach – ostatni znany pochówek sprzed II wojny światowej dotyczył właśnie kogoś związanego z tamtejszym kurortem.

Co przetrwało do dziś?

Na terenie o powierzchni około 0,44 hektara zachowało się dziś w przybliżeniu 300 nagrobków. Najstarsze z czytelnych inskrypcji pochodzą z lat 1684 i 1690 – młodsze niż domniemany początek cmentarza, co sugeruje, że najwcześniejsze macewy się nie zachowały lub zostały z czasem wymienione. Cmentarz należy obecnie do żydowskiej gminy wyznaniowej w Karlowych Warach i jest chroniony jako zabytek kultury Republiki Czeskiej.

Jak cmentarz przetrwał czasy nazizmu i późniejsze lata?

Okres okupacji, między 1938 a 1945 rokiem, był dla cmentarza katastrofalny. Wiele nagrobków zostało zniszczonych lub przewróconych, a teren z czasem zarósł lasem, tracąc swój pierwotny charakter uporządkowanej nekropolii. Miejsce nie zostało oszczędzone także w czasach powojennych – 12 kwietnia 2005 roku wandale zdewastowali kilka kolejnych nagrobków, co pokazuje, że ochrona tego typu zabytków wymaga stałej czujności.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz można zwiedzać? Teren jest dostępny do zwiedzania, choć jako czynny obiekt sakralny i zabytek wymaga zachowania szacunku i ostrożności ze względu na stan zachowania nagrobków.

Dlaczego cmentarz jest tak ważny historycznie? Ze względu na wiek – sięgający przełomu XV i XVI wieku – oraz status jednego z najstarszych tego typu miejsc w Europie Środkowej, a także dlatego, że jest praktycznie jedynym świadectwem wielowiekowej obecności Żydów w Hroznětínie.

Kto zarządza cmentarzem obecnie? Właścicielem jest żydowska gmina wyznaniowa w Karlowych Warach, a obiekt figuruje jako chroniony zabytek kultury.