Holy Trinity Column in Jáchymov

Kolumna Trójcy Świętej w Jáchymovie to wysoki, barokowy pomnik dziękczynny stojący przy górnym krańcu placu, tuż przed południową fasadą kościoła św. Jáchyma. Powstał w 1703 roku z fundacji miejscowego cechu górniczego i do dziś pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków tego niewielkiego miasta w Rudawach, znanego z historii górnictwa srebra i uranu.

Gdzie dokładnie stoi kolumna?

Pomnik znajduje się w górnej, północno-zachodniej części Jáchymova, na placu przed kościołem św. Jáchyma – pierwszą świątynią luterańską w Czechach, wzniesioną w latach 1534–1540. Ta część miasta bywa w rejestrach adresowych i katastralnych oznaczana jako Nové Město – to jedna z pięciu części składowych Jáchymova (obok samego Jáchymova, Mariánskiej, Suchej i Vršku), a nie odrębna miejscowość. Dla turysty oznacza to po prostu górny odcinek historycznego centrum miasta, w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła.

Kto i kiedy postawił kolumnę?

Kolumnę ufundował w 1703 roku miejscowy cech górników – havířský spolek – co samo w sobie jest znaczące: w mieście, którego cała gospodarka i tożsamość opierały się na wydobyciu srebra, to właśnie górnicy złożyli się na monumentalny pomnik religijny stawiany zwykle jako wotum dziękczynne za ustanie epidemii lub innego nieszczęścia. Tego typu kolumny morowe wznoszono w całej Europie Środkowej w okresie baroku, a jáchymovska należy do lepiej zachowanych przykładów w regionie Karlowych Warów.

Jak wygląda pomnik?

Konstrukcja opiera się na trzech stopniach z granitu pochodzącego z Rudaw, na których osadzono wysoki cokół, a na nim smukłą, prostokątną w przekroju kolumnę z korynckim kapitelem, również granitową. Na szczycie umieszczono grupę rzeźbiarską wykutą w drobnoziarnistym piaskowcu, przedstawiającą Trójcę Świętą w typie ikonograficznym znanym jako „Tron Łaski" (Gnadenstuhl): Bóg Ojciec zasiada na tronie, trzymając krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem, a poniżej unosi się Duch Święty w postaci gołębicy o rozpostartych skrzydłach. Kompozycję uzupełniają figury Marii Niepokalanej, św. Józefa, św. Anny oraz patrona miasta – św. Jáchyma.

Co się działo z kolumną przez ponad trzysta lat?

Po 1945 roku, wraz z wysiedleniem niemieckojęzycznych mieszkańców regionu i zmianami politycznymi, pomnik przestał być systematycznie konserwowany i stopniowo niszczał – podobny los spotkał w tamtym okresie wiele sakralnych zabytków pogranicza. Dopiero w 2004 roku miasto Jáchymov przeprowadziło kompleksową renowację obiektu, przywracając mu pierwotny wygląd. Dziś kolumna stanowi punkt orientacyjny górnej części miasta i element trasy zwiedzania historycznego centrum.

Dlaczego Jáchymov jest tak nietypowym miastem?

Kontekst, w jakim powstała kolumna, trudno zrozumieć bez krótkiej historii samego miasta. Jáchymov założono w 1516 roku po odkryciu bogatych złóż srebra – już trzy lata później zaczęto tu bić słynny „jáchymovský tolar", od którego wywodzi się nazwa dzisiejszego dolara. W szczytowym okresie srebrnej gorączki, w 1534 roku, Jáchymov był drugim najludniejszym miastem Królestwa Czeskiego. To właśnie w tutejszej smołce uranowej małżeństwo Curie odkryło w 1898 roku polon i rad, a w 1906 roku w Jáchymovie powstały pierwsze na świecie lecznicze łaźnie radonowe, działające do dziś. W czasie II wojny światowej i w okresie komunistycznym miasto stało się też ośrodkiem intensywnego wydobycia uranu na potrzeby ZSRR, prowadzonego między innymi rękami więźniów obozów pracy.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstała Kolumna Trójcy Świętej w Jáchymovie? W 1703 roku, z fundacji miejscowego cechu górniczego.

Gdzie dokładnie stoi pomnik? W górnej, północno-zachodniej części Jáchymova, na placu przed kościołem św. Jáchyma; ta część miasta bywa oznaczana jako Nové Město, choć to jedna z części składowych Jáchymova, nie odrębna miejscowość.

Co przedstawia grupa rzeźbiarska na szczycie kolumny? Trójcę Świętą w typie „Tronu Łaski" – Boga Ojca z krzyżem i ukrzyżowanym Chrystusem oraz Ducha Świętego jako gołębicę – wraz z figurami Marii, św. Józefa, św. Anny i patrona miasta św. Jáchyma.

Czy kolumna była kiedyś odnawiana? Tak, po latach zaniedbania po 1945 roku miasto przeprowadziło jej kompleksową renowację w 2004 roku.

Dlaczego Jáchymov jest znany na świecie? Z wydobycia srebra od XVI wieku (od nazwy miasta pochodzi słowo „dolar"), odkrycia polonu i radu przez małżeństwo Curie, pierwszych na świecie łaźni radonowych oraz późniejszego wydobycia uranu.